در هفدهم ربيع الاول سالی که «عام الفيل»ناميده می شد ، جهان هستی مشتاقانه پذيرای قدوم مبارکش شد.در آن سال ابرهه ولشگر پيل سوارش متکبرانه وجاهلانه به کعبه حمله ورشدند والبته سزای خودراازطريق پرندگان کوچک،ابابيل،ديده بودند. حالا وقت آن رسيده بود که بزرگ ترين بنده خدا بيايد وبانوروجودش ظلمت جهل وتکبررا برای هميشه ازبين ببرد.مهربانیِ بی اندازه پروردگار موجب شده بودکه درمقابل همه خيره سری ها رحمت گسترده اش نازل شود. ميلاد پرشكوه آخرين پيامبر خدا ،محمدبن عبدالله ،بودکه از شيرين‌ترين روزهاي تاريخ بشريت است. بركت‌هاي بي‌پايان مولود اين روز براي رهايي و وارستگي انسان چنان بود كه نشانه‌هاي آشكار ، اما پررمز و راز آن ، همزمان با طلوع خورشيد وجودش نمايان شد. فروريختن چهارده (!) كنگره از كاخي كه نماد گردنكشي و به بردگي گرفتن بندگان خدا بود ، خاموشي آتشكده‌اي كه قرن‌هاي متمادي فروزان ... ادامه

 آخرين نامه؛ يک مقدمه        
 سوم اسفندماه سال 1367 ،در آخرين ماههای عمرپربرکت امام ،نامه ای از ايشان خطاب به « حضرات روحانيون سراسر کشور و مراجع بزرگوار اسلام و مدرسين گرام و طلاب عزيز حوزه هاى علميه وائمه محترم جمعه و جماعات » منتشر شد.درآن هنگام کشور وضع ويژه ای داشت که جز حاضران درآن نمی توانند درک کنند. قطعنامه 598 پذيرفته شده وفرزندان امام باچشم های گريان ،امادلهايی مطمئن واميدوار ازجبهه ها برگشته بودند.کشورنيازبه آرامش وجهادی  ديگرداشت ودرهمان حال دشمن بذر ترديد واختلاف می کاشت.نيش وطعنه ها مخصوصاًمتوجه مراد ومحبوب ما بود وآن بزرگواردراوج رنجهايی که به ويژه  از ساده انديشی قائم مقام خويش وبرخی ديگر تحمل می کرد اين نامه را برای هميشه تاريخ نوشت که آن روزها به عنوان «منشورروحانيت »معروف گرديد. اين نامه که در جلد27کتاب صحيفه امام نيز ... ادامه

بودجه واهميت آن
     بالاخره بعد از تاخيرهایِ بسيار لايحه قانون بودجه سال 1389 کل کشور به مجلس شورای اسلامی تقديم شد واينک در حال بررسی است .به عنوان کسی که هشت سال در فرايند تدوين وتصويب بودجه حضور داشته ام وآن را از مهمترين وظايف دولت ومجلس می دانم ،موکول کردن تنظيم بودجه  به اواخر سال،آن هم تااين اندازه!، را موجب آسيب ها  وآفت های زيادی می دانم که فعلاًمجال باز گويی آنها نيست. آنچه اکنون مورد نظر است ، يادآوری يک نکته بسيار مهم ديگراست؛خصوصا آنکه برنامه پنجم توسعه کشورهم به سرنوشتی مشابه دچار شده است. همه ما می دانيم که شعار امسال ما«حرکت به سوی اصلاح الگوی مصرف»بود.اينکه تاچه اندازه دراين راه موفق بوده ايم وبرای رسيدن به آن چه کرده ايم ،سوالی است که لابدمسئولان بخش های مختلف به آن پاسخ خواهندداد.امااکنون که فصل تدوين وتصويب بودجه فرارسيده است،مهمترين فرصت برای ... ادامه

دهه فجر؛انفجارنور
انقلابی که اين روزهارابه عنوان سالگردپيروزی اش گرامی داشته ايم خجسته وپربرکت ترازآن است که بتوان توصيف کرد .امام عزيز وبه حق پيوسته ما درآغاز وصيت نامه سياسی- الهی خود شهادت داده اند که :« اهميت انقلاب شكوهمند اسلامي كه دستاورد ميليون ها انسان ارزشمند وهزاران شهيد جاويد آن و آسيب ديدگان عزيز، اين شهيدان زنده است و مورداميد ميليونها مسلمانان و مستضعفان جهان است ، به قدري است كه ارزيابي آن ازعهده قلم و بيان والاتر و برتر است» و البته معلوم است که مسئوليت ماهم برای قدرشناسی وپاسداری ازآن به همين اندازه سنگين است.برای ادای اين تکليف دشوار چه بايد کرد؟
طبيعی است که هرکس می تواند ازديدگاه خاص خود پاسخی برای اين پرسش داشته باشد. امااگرقرارباشددرايام دهه فجرتحليلی کوتاه ودرعين حال عميق ،صحيح وقابل اتکاازماهيت انقلاب اسلامی وتکليف مادربرابر آن ارائه دهيم ،يکی ... ادامه

در شماره 77 فصلنامه رسانه که در تاریخ 11/11/88 منتشر گردیده است مقاله ای از دکتر اسماعیلی با عنوان "تاثير انقلاب اسلامي بركاركرد رسانه‌ها با مطالعه موردي در حقوق مطبوعات" به چاپ رسيده است. ... ادامه

دوازدهم بهمن‏ماه يادآور يكى از شورانگيزترين روزهاى تاريخ اين ديار است ؛ روزى كه مردمى عاشق و تشنه خوبى‏ها، پس از سالهاى طولانى فراق، گمشده خود را چون نگينى در بر گرفتند و استقبالى بى‏مانند از مراد خويش را در سينه پرخاطره هستى به يادگار نهادند. آنان كه در آن روز فراموش ناشدنى، شيرينى حضور را چشيده‏اند، حتما تصديق مى‏كنند كه ترسيم حتى دورنمايى از آن صحنه‏هاى دل‏انگيز هم امكان‏پذير نيست. آن استقبال پرشور، بويژه از اين جهت ستودنى است كه هيچگاه حرارت خود را از دست نداد و با بدرقه‏اى حماسى‏تر، تكميل شد.
 درسى كه امروزه و در آستانه سالگرد ورود امام خمينى (رضوان الله عليه )به كشور شايسته تاكيد و تدبر است، رمز و راز آن اقبال بى‏ادبار به پيرمرد فرزانه‏اى است كه از همه امكانات مادى و ابزارهاى قدرت ظاهرى محروم بود. در ميان بزرگمردان تاريخ، بسيارند رهبرانى كه با گرايش و قبول افكار ... ادامه

اگرنگوييم مهمترين اثرانقلاب اسلامی ،حداقل بايد گفت يکی ازمهمترين آثارآن احيایِ مجددتفکر قانونگذاری برمبنای دين بوده است.تاثير دين بر حقوق در ايران وجهان امر نوپيدايی  نيست. كاوش ها و يافته هاي تاريخي نشان مي دهد نجابت ذاتي و گرايش دروني مردم ايران به اخلاق و دين از گذشته هاي دور در قانون هم تجلي يافته است.اين يافته ها حتي به دوران عيلامي ها نيز مي رسد. در عهد قديم عيلام نام سرزمين پهناور ايران بود كه خوزستان،‌ لرستان، پشتكوه و كوههاي بختياري را هم در بر مي گرفت و به همين جهت عيلام(به معني كوهستان) ناميده مي شد.
به گفنه برخي نويسندگان «عيلامي‌ها نخستين قومي بودند كه در خاك ايران امروزي _ قريب چهار هزار سال پيش از ميلاد _ به تأسيس يك نظام حقوقي تمام عيار دست زدند و آن را در سرتاسر قلمرو خود رواج دادند. اين نظام حقوقي در آغاز شفاهي و نامدون بود.
اما پس از اختراع خط در عيلام در حدود 3200 پيش از ... ادامه

مراسم رو‌نمايي از كتاب «بايسته‌هاي اقتصادي از ديدگاه فقهي و ‌حقوقي» (گامي به سوي اصلاح الگوي مصرف) با حضور دكتر محسن اسماعيلي نويسنده كتاب و عضو حقوقدان شوراي نگهبان، دکتر سيد محمد جواد شوشتري سرپرست سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران، دكتر اميرمسعود شهرام‌نيا  مديرعامل مؤسسه نشر شهر ،ناشر کتاب، و جمعي از نويسندگان، متخصصان و كارشناسان روز سه‌شنبه 6 بهمن‌ماه 1388 در سالن همايش فرهنگسراي خانواده برگزار گرديد. ... ادامه

 گفته شد به رسميت شناخته شدن حق نظارت مردم برحکومت و نقد عملکردها که در فرهنگ اسلامی مصداق نصيحت ، امر به معروف و نهی از منکر است، ترديد ناپذير است. اين حقيقت در اصل هشتم قانون اساسي چنين مطرح شده است: "در جمهوري اسلامي ايران، دعوت به خير،‌ امر به معروف و نهي از منکر وظيفه‌اي است همگاني و متقابل بر عهده مردم نسبت به يکديگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت،‌ شرايط و حدود و کيفيت آن را قانون معين مي‌کند. والمُؤمنونَ و المؤمناتِ بعضُهُم اولياءُ بعضٍ يَأمرونَ بالمعروفِ و يَنهَونَ عنِ المنكرِ».
       اما نکته ای که اينک بايد افزود، تفاوت مبنا و هدف از حق انتقاد درحقوق و معارف اسلامی با ديگر نظام های حقوقی وسياسی است.آنان به چنين حقی معتقدند چون برای رقابت درکسب قدرت به آن نياز دارند و بر مبنای قرارداد اجتماعی آن را حق خود می دانند که البته مثل هر حق ديگری قابل اسقاط و ... ادامه

   گاهی درگرماگرم حوادث روز نکاتی به نام دين گفته می شود که ممکن است ، حداقل برای آيندگان ، موجب کج فهمی و برداشت های غلط گردد؛ هرچند مقصود گويندگان هم چيز ديگری باشد. با اينکه تذکر و تلاش برای رفع شبهه در چنان شرايطی ، خود پرهزينه و احتمالا شبهه آفرين است، اما چاره ای جز آن نيست. به عنوان نمونه چندی پيش يکی ازشخصيت های شناخته شده درمصاحبه ای مفصل، با انتقاد از مسببان حوادث پس از انتخابات گفته بود: « آقاي ... گفته است كه مي‌خواهد به عنوان منتقد قدرت باقي بماند. حالا اگر اين حرف را يك نويسنده سكولار مي‌زد مهم نبود اما از كسي مثل آقاي ... انتظار ادبيات ولايي داريم.  در ادبيات شيعه ما منتقد به ذات نداريم. اگر در مكتب شيعه يك نظامي بر اساس رابطه ولايت فقيه بود همه موظفيم كه از اوحمايت كنيم.» وي افزوده است که«: ايشان ... بايد طبق منطق اهل بيت سخن بگويند.»
اين مصاحبه مورد تاييد و تکذيب هايی ... ادامه

درباره ارتباط دين وقانون آراء ونظريات موافق ومخالف فراوان است.اماآيااصولا می توان ميان آن دو قائل به تفکيک شد؟برای يافتن پاسخ دينی به اين پرسش توجه به مفاد آيه 213 سوره شريفه بقره بسيار مفيد وراهگشا است.خداوند متعال دراين آيه مي فرمايد: «مردم ( در آغاز ) يك دسته بودند ، ( و تضادى در ميان آنها وجود نداشت) .اما به تدريج جوامع و طبقات مختلف پديد آمد و اختلافات و تضادهايى در ميان آنها پيدا شد ،تااينکه خداوند ، پيامبران را برانگيخت که مردم را بشارت و بيم دهند و كتاب آسمانى را كه به سوى حق دعوت مى كرد ، با آنها نازل فرمود ، تا در ميان مردم ، در آنچه اختلاف داشتند ، داورى كند .
( افراد با ايمان ، در آن اختلاف نكردند ، ) تنها ( گروهى از ) كسانى كه كتاب را دريافت داشته بودند ، و نشانه هاى روشن به آنها رسيده بود ، به خاطر انحراف از حق و ستمگرى ، در آن اختلاف كردند . خداوند ، آنهايى را كه ايمان آورده بودند ، به حقيقت ... ادامه

درحقوق جزای جديد علاوه برمجرمان اصلی ،دوگروه ديگرنيزممکن است به خاطرهمان جرم مجازات شوند؛شرکاومعاونين درجرم. درفاجعه دردناک عاشورای سال 61هجری قمری هم می توان ردپايی ازاينان يافت که گرچه به ظاهرشمشير به روی امام حسين ويارانش نکشيدند،امابه اندازه همانهامجرم ومستحق لعنت ومجازات هستند.در زيارت عاشورا  پس از اشاره به سنگيني مصيبت هايي كه بر حضرت سيد الشهدا عليه السلام وارد شد، دو دسته مورد نفرين قرار گرفته اند: «لَعَنَ اللهُ اُمَّةً قَتَلَتْكُم وَ لَعَنَ اللهُ المُمَهِّدينَ لَهم بِالتَّمكينِ مِن قِتالِكم». دسته اول كه قاتلان آن حضرت هستند روشن و قابل فهم است، اما مقصود از دسته دوم يعني"زمينه چينان براي كشتن" آن امام چه كساني هستند؟
 پاسخ به اين سؤال، سؤال تاريخي ديگري راهم پاسخ مي دهد و آن اينكه واقعا چه شد كه مردم مسلمان پس از پنجاه سال با فرزند پيامبر خود چنين كردند؟   لابد ... ادامه

حادثه دردناك عاشورا ي 88 ؛ گرچه در گوشه اي از تهران  اتفاق افتاد و با ابراز ارادت گسترده  و هميشگي مردم به ساحت مقدس حضرت سيدالشهدا عليه السلام  قابل مقايسه نبود، اما به لحاظ عمق  پستي و  رذالت  همه ما را شرمنده اهل بيت پيامبر (ص) ساخت و البته در همان حال درس ها و عبرتهاي بزرگي در متن خود داشت كه نبايد ناديده گرفته شود.
مردم در تجمعات پرشورخود، و از جمله در تجمع  تهران، زيباترين جلوه هاي "تولّي" را به  نمايش گذاشتند و با اشك و آه پيمان عاشقانه و ابدي خود با خاندان رسول اعظم (ص) را تجديد كردند و اينك نوبت ديگران است تا آزمون  خويش را در اين عرصه پس دهند . اين آزمون كه شايد مهم ترين آزمون عمر آنان است، سرنوشت دنيا و آخرتشان را هم رقم خواهد زد.
حوادث پس از انتخابات، هر چه بود، مي توانست توجيه و تحمل شود و به دليل پيچيدگي ها و غبارآلود بودن فضا  ناشناخته بماند . اما حادثه روز عاشورا ... ادامه

بار ديگر با فرا رسيدن محرم خيمه اندوهي بي پايان بر دل و جان همه شيفتگان و آزادگان جهان سايه افکنده و در کنار ابراز احساساتي بي نظير، چرايي و فلسفه اين قيام بزرگ مورد پرسش قرار مي گيرد. در اين باره بسيار گفته اند و نوشته اند، اما شايد تجلی عزت وکرامت نفس انسانها از مهم ترين يافته هاي آن باشد.استاد شهيد مطهري (ره )نيزچنين برداشتی راتاييدکرده و مي گويد:
     «روان شناس ها ، خصوصاٌ کساني  که بيوگرافي مي نويسند، کوشش مي کنند براي روحيه ها يک کليد شخصيت پيدا کنند. مي گويند شخصيت هر کس يک کليد معين دارد، (که) اگر آن را پيدا کنيد سراسر زندگي او را مي توانيد توجيه کنيد. البته به دست آوردن کليد شخصيت افراد خيلي مشکل است، خصوصاٌ شخصيت هاي خيلي بزرگ ... ادعاي اينکه کسي بگويد من کليد شخصيت کسي مانند علي يا حسين بن علي را به دست آورده ام انصافاٌ ادعاي گزافي است و من جرات نمي کنم چنين سخني بگويم، اما اين ... ادامه

اواخرآذرسالگردصدوريکی ازمهم ترين بيانيه های امام (ره)درتاريخ انقلاب است. موضوع اين بيانيه حريم خصوصی است که لزوم رعايت حرمت آن از جمله موضوعات رايج مباحث حقوقي و سياسي است.گفته اند مصونيت اين حوزه از زندگي شهروندان، كمترين حق آنان است كه بايد محترم شمرده شود و اين را از مظاهر تمدن "نوين"برشمرده اند.به همين جهت اسنادمعتبرجهانی نظيرماده12  اعلاميه جهاني حقوق بشرو ماده17 ميثاق بين المللي حقوق مدني و سياسي بر اين موضوع تاکيد كرده ند.
 از ديگر كنوانسيون هاي منطقه اي و بين المللي در اين ارتباط مي توان به كنوانسيون حقوق بشر آمريكايي، كنوانسيون حقوق بشر اروپايي ، كنوانسيون شوراي اروپا راجع به حمايت از حقوق بشر و آزادي هاي اساسي مصوب 1950 ،كنوانسيون شوراي اروپا راجع به حق حريم خصوصي مصوب1980 ، دستورالعمل اتحاديه اروپا يي در مورد حمايت از داده ها مصوب 1995 ، اشاره كرد كه به  طور عام بر مقوله حق حريم ... ادامه

عضو حقوقدان شورای نگهبان در مراسم افتتاح و بهره برداری از مرکز جدید کرسی حقوق بشر دانشگاه شهید بهشتی با تشریح 2 اشتباه رایج در مباحث مربوط به حقوق بشر و حقوق شهروندی ، گفت: به شهادت تاریخ ، اسلام و ایران در دفاع از حقوق مردم پیشتاز بوده اند.
به گزارش خبرگزاری مهر دکتر محسن اسماعیلی افزود :  دعوت به مباحثه بر محور مشترکات ، دستور قرآن کریم و سیره پیامبر خداست و اگر هم تکیه بر حقوق بشر را حکمت ندانیم، حداقل مبنای خوبی برای جدال احسن با دنیای امروز است.  لذا حقوق بشر و شهروندی ، به رقم رفتارهای چند گانه مدعیان جهانی، مبنای اولیه قابل قبولی برای گفتگو با تمدن غربی است.
وی که در دانشگاه شهید بهشتی سخن می گفت، تاکید کرد: متاسفانه گاهی دو پندار نادرست در این زمینه دیده می شود که باید اصلاح شود؛ نخست آنکه برخی حقوق بشر و شهروندی را کالای وارداتی و یا سوغاتی غرب می دانند؛ در حالی که اسلام پیشتاز آموزش، ... ادامه

در هفته پژوهش هستيم وبايد انصاف داد كه در سال هاي اخير، به رغم همه تنگناها و مشكلات، توجه ويژه اي به تحقيق و پژوهش در كشور ما نشان داده شده است. اين البته در كشوري كه برخاسته از آموزه‌هاي شريعت قويم اسلام و متكي به پيشينه كهن و افتخار آميزايران است،عجيب و كافي نيست. اما به نظر مي رسد نكته بسيار مهمي در اين باب مغفول مانده است.
واقعيت آن است كه اكنون پژوهش در كشور ما به عنوان نوعي فعاليت جنبي شناخته مي شود ، آن هم براي گروهي خاص، مثلاً استادان دانشگاه، و حال آنكه از ديدگاه اسلامي پژوهش وظيفه اي است همگاني؛ هر كس در حوزه علاقه و تخصص و در سطح توانايي هاي خودش! اين همان نكته مغفولي است كه بايد يادآوري و احيا شود؛ به عبارت ديگر پژوهش بايد از يك كالاي لوكس به كالايي همگاني تبديل گردد و اين مي تواند از طريق «تقويت روح بررسي و تتبع و ابتكار در تمام زمينه هاي علمي، فني، فرهنگي و اسلامي از طريق تاسيس مراكز ... ادامه

عضو حقوقدان شورای نگهبان با بیان اینکه دانش بدون تعهد برای هیچ کشوری سودمند نبوده است گفت: هرچه بدبختی جهان بشریت می کشد ناشی از انسانهای با سوادی بوده که متعهد به ملت خود نبوده اند بنابراین شما برگزیدگان کنکور باید در کنار تحصیل به تربیت اخلاقی توجه داشته باشید.
به گزارش خبرنگار مهر، دکتر محسن اسماعیلی چهارشنبه در مراسم جشن موفقیت فرزندان ایثارگران و شهدای شهرداری تهران در کنکور 88 که از سوی اداره کل امور ایثارگران شهرداری تهران برگزار شده بود با بیان این مطلب افزود: ما چاره و ماموریتی جز کمک به پیشرفت ایران و تامین رفاه همراه با معنویت برای شهروندان نداریم و این جز از طریق توسعه دانش امکانپذیر نیست.
وی در ادامه با بیان اینکه زمانی داشتن مدرک تحصیلی در کشور ما بسیار ارزشمند بود گفت: امروز مدرک مثل گذشته زیاد با ارزش نیست و آنچه که ارزش دانش آموختگان دانشگاه را مشخص می کند میزان سواد و ... ادامه

شصت ويک سال پيش درچنين روزی «اعلاميه جهانی حقوق بشر»به تصويب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسيد.انگيزه وآرمان تصويب اين اعلاميه کاهش دردها ومصائب بشر وتضمين آرامش وصلح درسراسر جهان بود.خسارت های  سنگين مادی وتلفات هولناک انسانی ،به ويژه درجريان جنگ های اول ودوم جهانی ،روح خسته ونالان بشرراتشنه يافتن راهی برای تفاهم وگفتگوواجتناب از جنگ وکشمکش کرده بودوخردمندان را به اين نتيجه رساندکه شناسايي مشتركات حقوق انساني و التزام همگاني به رعايت قدرمتيقن‌ها راهي براي تفاهم فرهنگ‌ها و مكتب‌هاي گوناگون فكري و مذهبي است. تفاهم بر سر حداقل‌ها مي‌تواند سكويي براي پرش به سوي صلح و امنيت بين‌المللي باشد و همين هم فلسفه پيدايش تفكر و نهادهاي حقوق بشري بوده است.
به رغم برخی نظريات بدبينانه وافراطی ،فکرمی کنم اصل ايده درست ونتيجه آن هم نسبتا موفق وقابل قبول بوده است.اماباوجوداين موفقيت ... ادامه

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) از ميان 81 عنوان كتاب علوم اجتماعي منتشر شده در هفته دوم آذر ماه(7 تا 11 آبان ماه) ‌72 عنوان تاليفي و 9 عنوان ترجمه‌ بودند. بالاترين آمار نشر هفته ويژه كتاب‌هاي «كمك آموزشي و درسي» و كمترين نيز كتاب‌هاي «كليات» بود.
بر اساس همین گزارش بيشترين شمارگان كتاب‌ در 400 هزار نسخه براي كتاب «مديريت مصرف»‌ اثر محسن اسماعيلي بود كه در 40 صفحه از سوي انتشارات همشهري به رشته تحرير درآمد.
به گزارش این خبرگزاری همچنین از 81 عنوان کتاب علوم اجتماعي،‌50 عنوان چاپ اول و 31 عنوان تجديد چاپ شده‌، بودند. همچنين 71 عنوان از اين كتاب‌ها در تهران و 10 عنوان در شهرستان‌ها منتشر شدند. ... ادامه

کتاب "بایسته‌های اقتصادی از دیدگاه فقهی و حقوقی" بر اساس آموزه‌های دینی و حقوقی سامان یافته و سعی شده با گزیده‌نویسی و استقلال نسبی هر بند، مطالعه آن آسانتر شود. این کتاب در بیست فصل، به همراه پیوست و فهرست منابع تدوین شده است.
ضرورت اصلاح الگوی مصرف، اصلاح الگوی مصرف در قوانین، هنر و موهبت مدیریت مصرف، آمیختگی اقتصاد با معنویت و اخلاق، درآمد و مقوله ای به نام برکت، مصرف و مسئولیت ناشی از آن، نکوهش خست و فقیرنمایی و حرمت اسراف و معیار آن عناوین برخی فصلهای این کتاب هستند.
آثار زیانبار مصرف زدگی، تشویق به مصرف و احکام آن، مصرف و منع وابستگی به بیگانگان، لزوم به کارگیری منابع و ثروتهای طبیعی، تضییع منابع انسانی و مناصب اجتماعی، اسراف از مال مردم، وظیفه حکومت در تعیین الگوی مصرف، اقتصاد در قانون اساسی و قانون بودجه و اهمیت آن نیز برخی دیگر از مباحث طرح شده در کتاب هستند.
اثر تبلیغات بر ... ادامه

در قسمت اول گفته شد كه ماهيت و كاركرد مجلس در نظام هاي مبتني بر شريعت، از جمله موضوعات مهم و نيازمند بررسي است؛ زيرا از نظر برخی ، دين در همه موضوعات زندگي بشر داراي حكم است و سكوت قانوني در شريعت مصداقي ندارد تا مانند نظام‌هاي عرفي نيازمند مجلس و قوه‌اي براي قانونگذاري باشيم.
نمونه ای که اخيرادراين زمينه شاهد آن بوديم واکنش يکی ازمراجع عظام تقليددربرابرمصوبه مجلس شورای اسلامی درخصوص ارث زنان ازاموال غيرمنقول شوهرمتوفی است.ايشان درنامه ای به رئيس مجلس نوشتند:

«... قانونگذاري دو مرحله دارد: تبيين حكم شرع از كتاب و سنّت، و اين برعهده فقيهان اسلام است. تصويب قوانيني در مسائل اجتماعي و اقتصادي و سياسي در حدود قوانين شرع، كه اين وظيفه نمايندگان محترم است. تحديد ارث زوجه از مسائل شرعي است كه بايد در آن، فقيهان اسلام نظر دهند، آنگاه مجلس براي اجراي اين حكم، ... ادامه

غدير روز اتمام نعمت و اكمال دين است و بدون آن رسالت نيز  ناتمام و بي‌ثمر است. اما به راستي رمز بزرگي آن چيست و چرا  از چنين جايگاهي برخوردار است؟ شناخت اين رمز و پاسداري از راز آن مي‌تواند اين روز بي‌نظير تاريخي را براي ما پربركت‌تر سازد و براي اين منظور راهي بهتر از مراجعه به متن حادثه و متون پيرامون آن نيست.
شايد بتوان گفت راز عظمت غدير ارايه الگو و معيار زندگي است؛ چه در ساحت فردي و چه در ساحت اجتماعي. حركت افراد و جامعه به سوي سعادت و خوشبختي نيازمند شناخت راه، نيازهاي آن و شيوه پيمودن و سرعت سير است. كسي كه بدون شناخت و معرفت، حتي به خيال خود، راه حق مي‌پيمايد، جز حيرت و خستگي نمي‌اندوزد و مثالش، بنابر آنچه در روايات است، مثال حيوان چشم بسته‌اي است كه با زحمت و دشواري به دور آسياب مي‌چرخد و باز همان جا است كه بود؛ البته همراه با خستگي، درماندگي و نااميدي از ادامه راه.
... ادامه

رابطه حقوق و شريعت از جمله موضوعات مورد بحث در مجامع علمی و سياسی است که البته درکشور ما اهميتی دو چندان دارد. پيوند «دين وقانون» نام کتابی است که دکتر محسن اسماعيلی،رئيس دانشکده حقوق وعضو حقوقدان شورای نگهبان دراين باره نوشته است  و به عنوان گامی کوتاه برای تبيين پايه های نظری اين ايده در چهار گفتار سامان يافته است.
در گفتار نخست نحوه رويارويی مسلمانان با مفاهيم نوينی که قانون يکی از آنها است، مورد مطالعه تاريخی قرارگرفته است.گفتار دوم نيز به دنبال پاسخ به اين سوال است که آيا دين ، به طور کلی واز جمله اسلام، می تواند يا بايد از قانون و قانونگذاری جدا باشد يا چنين چيزی ناشدنی است. جدايی دين از سياست مبنای نظری ايده تفکيک شريعت و حقوق است که واقعي يا شعاری بودن آن در گفتار سوم مورد بحث قرار گرفته است. آخرين گفتار نيز به تبيين اين واقعيت می پردازدکه پيوند دين و قانون اختصاصی به ايران ندارد و ... ادامه

جايگاه و كاركرد مجلس در نظام اسلامي از جمله موضوعات بسيار مهمي است كه در فلسفه سياسي و حقوقي حكومت‌هاي ديني بايد به آن پاسخ داد. اين پاسخ تبيين كننده بسياري از موضوعات نظير قلمرو صلاحيت ، شرايط فعاليت و ميزان اقتدار اين نهاد عظيم ملي است . توضيح مساله ان است كه در نظام‌هاي عرفي (و غيرمبتني بر دين) مجلس جايگاه و كاركردي مشخص دارد ؛ مجمع نمايندگان مرم است كه قوانين را براساس خواست شهروندان تدوين و تصويب مي‌كنند ؛ آنان نمايندة حاكميت ملي در عرصه قانونگذاري هستند و هيچ محدوديتي جز خواست مردم ندارند ، و ساير قوا و نهادها نيز مكلف به پيروي ازآن هستند.
اما در نظام‌هاي مبتني بر دين كه مانند جمهوري اسلامي ايران بر پايه ايمان به «خداي يكتا (لااله الاالله) و اختصاص حاكميت و تشريع به او و لزوم تسليم در برابر امراو » و نيز ايمان به« وحي الهي و نقش بنيادين آن در بيان قوانين »تاسيس گرديده ... ادامه

حمايت از حقوق مصرف كنندگان از ضرورت هاي زندگي شهري و صنعتي است. با احداث كارخانه هاي بزرگ و توليد انبوه محصولات پيچيده، خصوصاً پس از قطع ارتباط مصرف كننده و توليد كننده به وسيله عوامل فروش و نمايندگي ها،‌ قواعد عمومي مسئوليت براي جبران زيان هاي ناشي از مصرف محصولات كافي نيست و نمي‌توان با استفاده از روش هاي سنتي توليد كنندگان را به تعديل سود جويي و احتياط در ارائه محصول وادار كرد. آنان از نظر سرمايه،‌ دانش و قدرت در موضعي كاملاً برتر نسبت به خريداران قرار دارند و معمولاً مي‌توانند خواسته خود را به مشترياني كه در خريد و مصرف كالاهاي آنان «شبه مضطر»شده اند تحميل كنند.
خدمات پس از فروش و تضمين‌ها نيز عمدتاً وعده‌هاي تبليغاتي هستند كه به ندرت تحقق پيدا كرده و مي‌كنند. همه ما بارها و بارها اين واقعيت‌ها را تجربه كرده‌ايم؛ از خريد يك دستگاه تلفن همراه كوچك گرفته تا خريد ... ادامه

    يکی ازرايج ترين شبهات وسوالاتی که درباره قانونگذاری مبتنی بر دين مطرح کرده و می کنند،چگونگی جمع آن باحاکميت خواست مردم ورای آنان است. می پرسند اگر اين نظام برپايه دموکراسی تاسيس شده وبه صورت جمهوری اداره می شود،چرا قوانين آن بايد حتما هماهنگ با احکام اسلامی باشدواگر خواست مردم با اين احکام مغايرت داشت ،به چه دليل بايد،به رغم پذيرش جمهوريت،آرای آنان را ناديده گرفت؟
      از آن هنگام كه امام خميني(ره) رهبر بزرگ انقلاب اسلامي، نظام سياسي مطلوب و شيوه مورد نظر براي اداره جامعه پس از فروپاشي نظام پادشاهي را «جمهوري اسلامي»ناميد، اين سوال به مهم ترين پرسش در افكار عمومي جهانيان تبديل گشت.
      در آن زمان اعتقاد راسخ ايشان به حكومت اسلامي موضوع ناشناخته اي نبود؛ بويژه آنكه در زمان تبعيد به نجف اشرف فرصتي براي تنقيح وتدوين نظريه «ولايت فقيه» و انتشار ... ادامه

در خبرها آمده بود كه براي تحقق  «اصلاح الگوي مصرف» نيازمند تدوين قانون مناسب هستيم. اين عادتي است كه اخيراً رواج بيشتري پيدا كرده و با طرح هر موضوع جديدي، سخن از وضع قانون در خصوص آن به ميان مي آيد. آيا چنين شيوه اي كارآمد و ضروري است؟
بي ترديد قانون از جمله ابزار لازم است كه براي ايجاد نظم مطلوب مي تواند موثر واقع شود؛ اما به شرط آنكه معيارهاي شناخته شده در علم حقوق براي قانونگذاري رعايت شود. در غير اينصورت وضع قانون نه تنها مفيد نيست بلكه ممكن است زيان آور نيز واقع گردد. از جمله اين معيارها وجود زمينه پذيرش قانون و اجراي آن در ميان مردم و مجريان است؛ اگر قانون نوشته شود ولي به هر دليل اجرا نشود، زيان ناشي از نقض حرمت آن بسيار سنگين است و هر چه وضع قانون بيشتر تكرار شود زيان ياد شده سنگين تر خواهد بود.
اتفاقاً خبر مورد بحث از جمله مصداق‌هاي بسيار روشن آسيب شناسي فرهنگ حقوقي در كشور ماست. ... ادامه

حقوق مالكيت‌هاي معنوي امروزه توانسته است به عنوان شعبه‌اي مهم از شعبه‌هاي علم حقوق خودنمايي كرده و به مثابه ضرورتي انكارناپذير در آيد. تحول زندگي بشر، تخصصي شدن مشاغل اجتماعي، پيچيدگي روابط اقتصادي و پيشرفت‌هاي حيرت‌آور ارتباطات و فناوري از جمله عوامل رشد و ارتقاء جايگاه اين بحث است.
زندگي ساده و آسان انسان گذشته اين امكان را براي او پديد آورده بود كه همه نيازهاي مادي خود را از راه فعاليت‌هاي ابتدايي اقتصادي فراهم آورد و از طريق «كدّيمين» و «عرق جبين» روزگار خويش را بگذراند. به اين جهت و نيز از آن جهت كه علم و صنعت نيز مراحل طفوليت خود را پشت سر مي‌گذاشت، تلاشهاي علمي كمتر صورت مي‌گرفت و آنان هم كه به اين گونه فعاليت‌ها دل بسته بودند، تنها به قصد اقناع وجدان و خدمت بي‌منّت به هم‌نوعان از اوقات فراغت خويش چشم پوشيده و از ابداعات فكري يا اختراعات صنعتي انگيزه ... ادامه

جشنواره مطبوعات فرصت مناسبي براي بازبيني جايگاه اين رسانه موثر و مسائل پيرامون آن است؛‌ رسانه اي كه در كشور ما همواره شاهد افراط و تفريط بوده و به همين سبب نتوانسته است تمام آثار و بركات خود را به نمايش گذارد. گاه چنان بر طبل آزادي مطبوعات كوبيده و هر حد و مرزي را در نورديده ايم كه حتي منافع مسلم ملي نيز ناديده گرفته شده اند و البته گاهي هم در نقطه مقابل به دليل هراس از مرز شكني ها چنان بر محدوديت ها و ممنوعيت‌ها پا فشرده ايم كه خلاقيت و ابتكار و نيز جسارت و نقد را به كناري نهاده ايم و طبيعي است كه در هر دو حالت هم مطبوعات آسيب ديده اند و هم جامعه و حاكميت.
برقراري توازن و تعادل در اين صحنه پر حادثه وظيفه قانون و رسالت روزنامه نگاران ، هر دو،‌ است. چرا و چگونه؟
دليل اصلي نياز به قانون برقراري نظم مطلوب در زندگي اجتماعي است. افراد، مقام‌ها، سازمان‌ها و نهادها به طور طبيعي مايل هستند تا ... ادامه

   جدايي دين از سياست از جمله نظريه‌هايي است كه طي سده‌هاي اخير به شدت هرچه تمام‌تر تبليغ و ترويج مي‌شود. گذشته از اينكه آيا چنين عقيده‌اي اصولاً با مفهوم سياست و معناي دين سازگار است يا در حقيقت نوعي تناقض گويي است ،‌با واقعيت‌هاي خارجي نيز منطبق نيست.
از همين جا معلوم مي‌شود ، برخلاف توجيهات ظاهراً علمي ، انگيزه آنان از طرح و تبليغ اين ايده چيز ديگر و احياناً غافل كردن مسلمانان از قدرت عظيم دين در اداره امور جامعه است. شگفت اينكه آنان گاه در لباس دوستي و دلسوزي هم وارد مي‌شوند و آسيب ديدن قداست دين در اثر ورود به عرصه سياست و حكومت را از جمله دلايل خود برشمارند و شگفت‌آورتر اينكه برخي دانشمندان مسلمان نيز فريب آنان را خورده و مي‌خورند.
اين در حالي است كه مطالعات تاريخي و نيز مشاهده تيزبينانه آنچه در گوشه و كنار جهان مي‌گذرد ، به خوبي اثبات مي‌كند كه مبتكران و ... ادامه

هفته نيروي انتظامي فرصت نيكويي براي يادآوري نعمتي است كه به گفته امامان معصوم همواره قدر آن مجهول است و طبعاً ارزش و منزلت مولدان و حافظان آن هم در شرايط عادي كمتر مورد توجه قرار مي گيرد.
امنيت؛ به مثابه يك حق اساسي
«امنيت اساسي‌ترين نياز بشر است و به همين دليل تأمين يا حفظ آن نخستين وظيفه حكومتها است.» تصديق اين گزاره نيازي به تأمل و مجادله علمي ندارد و در ادبيات سياسي و جامعه‌شناختي معاصر، از بديهي‌ترين اصول شناخته مي‌شود.
فلسفه وجودي دانش حقوق نيز اصولاً در همين نكته نهفته است. حكومت‌ها براي حفظ نظم عمومي و آرامش اجتماعي، ناچار به وضع قواعدي هستند تا با رعايت آنها، روابط شهروندان به گونه‌اي تنظيم شود كه هر كس، بدون ايجاد تهديد براي امتيازها و ارزشهاي ديگران، از امتيازها و ارزشهاي خويش بهره گيرد. به همين جهت است كه «راسكو پاوند»(( Rosco Pound. پايه‌گذار ... ادامه

    حقوق كودك در برابر رسانه ها يكي از مهم ترين و جذاّب ترين مباحث در زمينه حقوق اطفال است. اهميت و جذابيت اين بحث ناشي از گسترش پر شتاب حضور رسانه ها در زندگي انسان و افزايش قدرت و تاثير آن بر انديشه و رفتار انسانها و جوامع بشري است. علاقه شديد كودكان به رسانه ها، خصوصاً از نوع ديداري و به ويژه تلويزيون، و از سوي ديگر سرمايه گذاري وسيع مالكان و مديران رسانه هاي بزرگ دنيا براي توليد برنامه هاي مربوط به كودك و نوجوان، اميدها و بيم هاي فراواني را براي انديشمندان و مصلحان بر انگيخته است.      
      اهميت و نقش رسانه هاي ارتباط جمعي در دنياي امروز نيازمند توضيح و تاكيد نيست. پيدايش رسانه هاي نوين و تحول ارتباطات سنتي چنان در روابط اجتماعي و جنبه هاي مختلف زندگي بشر تاثير گذاشت كه تمام معادلات پيشين را تغيير داد وبه درستي « انقلاب» ارتباطات نام گرفت . فرهنگ، سياست، ... ادامه

متن کامل مصاحبه دکتر محسن اسماعیلی با هفته نامه مثلث به مناسبت هفته دفاع مقدس:
دكتر محسن اسماعيلي، هنوز از سال‌هاي دفاع مقدس با بغض و حسرت ياد كرده و خارج از مصاحبه خاطراتي از شهيد علی عاصمي ‌از فرماندهان تخريب دفاع مقدس بيان مي‌كند كه البته گريزي به سياست‌ورزي برخي از افراد كه در جنگ هم نبودند مي‌زند. دكتر اسماعيلي از دفاع مقدس به‌عنوان معدني گرانبها نام مي‌برد كه ناتمام‌شدني است و بازتوليد مي‌كند. گفت‌و‌گو با محسن اسماعيلي با چاشني خاطره بيان شد كه وي ترجيح داد خارج از مصاحبه باشد.
******
تحليل شما در مورد وضعيت كنوني فرهنگ دفاع مقدس چيست؟
من به عنوان كسي كه طعم جبهه را كشيده، فكر مي‌كنم مشكل اصلي اين است كه تصور درستي از دفاع مقدس جنگ نداريم. اين تصور نادرست از اينجا شروع مي‌شود كه متاسفانه بعضي‌ها هنوز نتوانسته‌اند بفهمند جنگ از كجا آغاز شد؟ و ... ادامه

گرچه رابطه دين و حقوق ( وبه طور خاص ، قانون) موضوع جديدي نيست ، امّا اخيراً و بار ديگر از سوي برخي نويسندگان مورد توجه قرار گرفته است. در كشور ما ريشه‌هاي اين نزاع فكري را مي‌توان از صدر مشروطه به وضوح مشاهده كرد ؛ آن جا كه در برابر پافشاري عده‌اي نظير شيخ فضل‌الله نوري بر لزوم ابتناي قانون بر شريعت ، آخوندزاده مي‌گفت : « مشروطه‌اي كه حاصل فكر حكماي فرنگستان است ، براساس جدايي سياست ازديانت تكوين يافته است ،‌ بدين معني كه احكام ديني و قوانين موضوعه بشري هريك حوزه‌اي جداگانه دارند.»به همين جهت او به متشرعان هشدار مي‌داد كه « به خيال شما چنان مي‌رسد كه گويا به امداد احكام شريعت ،‌كونستتسيون فرانسه را در مشرق زمين مجري مي‌توان داشت. حاشا و كلّا. بلكه محال و ممتنع است».اما آيا چنين گفته‌اي قابل قبول است ؟
پاسخ به اين سوال را مي‌توان در دو حوزه جستجو كرد ؛ يكي در ... ادامه

خواست الهي و يكي از سنت‌هاي تغيير‌ناپذير او آن است كه به شكل‌هاي گوناگون روز قيامت و برخاستن انسان‌ها براي ديدن نتايج اعمال خويش را به او يادآوري كند. براي مثال خزان و بهار طبيعت از جمله مواردي است كه طبق آموزه‌هاي ديني بايد آدمي را به ياد ريزش و رويش مجدد خويش اندازد. هركس بايد چنان شود كه حافظ شد و چنان گويد كه او گفت : «مزرع سبز فلك ديدم و داس مه نو _ يادم از كِشته خويش آمد و هنگام درو»!
ماه مبارك رمضان و عيد خجسته فطر نيز از اين گونه موارد است. تعيين يك ماه براي رياضت و انجام تكاليفي كه معمولاً و عادتاً دشوار است و پايان يافتن آن با جشن و سرور، بايد همگان را متوجه داستان زندگي كند. همان‌گونه كه روزهاي اين ماه اندك و البته پربركت است (اياماً معدودات) و به سرعت سپري مي‌شود، روزهاي زندگي نيز كوتاه ولي غنيمت شمردني است (انفاساً معدوده). در اين دوران كوتاه بايد به دستوراتي كه ظاهراً ... ادامه

نوشته ای به مناسبت هفته دفاع مقدس؛
يکي از شگفت انگيز ترين حقايق جهان پر رمز و راز، همنشيني و دلدادگي است. به همان اندازه که مجالست با اشرار نکوهيده و در سقوط آدمي سبب ساز است، مصاحبت با ابرار دلپذير و موجب پرواز پرشتاب انسان به اوج خوبي ها است و همين است مبناي انبوه بي شمار آيات و رواياتي که بر اهميت معاشرت و گزينش معاشران تاکيد مي کنند . اگر توفيق رفيق راه شود و فرزند آدم، دوستي آسماني بيابد بايد به حال او غبطه خورد؛ چرا که همه اسباب براي عيش خوش فراهم آمده و به سرعت برق به کهکشان ها خواهد جهيد. اما خدا نياورد که ميان مريد و مراد فاصله افتد؛ آن هم فاصله اي به درازاي دنيا و آخرت. هجران تلخ ترين و دردآورترين حادثه اي است که مي تواند براي دلدادگان اتفاق افتد و داستان ليلي و مجنون تنها تمثيلي جهت محسوس کردن معقول براي ما است. " مفسر معروف ابوالفتوح رازي مي گويد در خبري است که از موسي پرسيدند: از مشکلات ... ادامه

پيشرفت دانش بشري زايش انديشه ها و مفاهيم نويني را در پي دارد كه بر بستر اصول و مباني فكري خاص خود استوار است .توسعه ارتباطات فرهنگي نيز به تبادل اين انديشه ها و راهيابي مفاهيم جديد به ساير منظومه هاي فكري و اجتماعي مي انجامد . اين دو واقعيت مي تواند براي رشد و كمال بشري ميمون و با بركت باشد؛ مشروط بر آنكه از يكجانبه گرايي و جريان يكسويه اطلاعات خودداري گردد و تهاجم فرهنگي جايگزين تبادل داده ها نگردد.
متأسفانه در دنياي امروز ، افزون برخوي استكباري كه موجب القاي متكبرانه و يكطرفه باورها و خواسته هاي جهان غرب به جهان سوم گشته است، خود باختگي برخي ملت ها و دولت هاي اسلامي نيز زمينه ساز تجّري بيگانگان و پس رفت و سستي خودي ها شده است ؛ واقعيت تلخ و دردناكي كه استاد فرزانه ، شهيد آيـت الله مرتضي مطهري از آن به ((استسباع)) تعبير كرده‌اند. ((فلاسفه و حكما اصطلاحي دارند به نام استسباع كه به فارسي آن را شيرگير ... ادامه

متن اصل هشتم قانون اساسي چنين است: " در جمهوري اسلامي ايران، دعوت به خير،‌امر به معروف و نهي از منکر وظيفه‌اي است همگاني و متقابل بر عهده مردم نسبت به يکديگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت،‌ شرايط و حدود و کيفيت آن را قانون معين مي‌کند. والمومنون و المومنات بعضهم اولياء بعض،‌يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنکر"
اين اصل که در فصل اول قانون اساسي؛‌ يعني فصل مربوط به اصول کلي قرار گرفته است، از جمله اصول ابتکاري خبرگاني است که تدوين نهايي قانون اساسي را بر عهده داشته‌اند و اثري از آن در پيش نويس‌هاي قبلي مشاهده نمي‌شود.  اهميت اين اصل در نظر نويسندگان قانون اساسي، علاوه بر فقدان سابقه و پيش نويس،‌ از متن مذاکرات،   نبودن مخالف جدي و تصويب فوري آن با پنجاه رأي موافق در مقابل سه رأي مخالف و دو رأي ممتنع در شانزدهمين جلسه (22 شهريور ماه 1358) آشکار مي‌شود.
با اين حال ... ادامه

خلاصه گفتگوی دکتر محسن اسماعیلی با برنامه "این شبها" شبکه اول در تاریخ17شهریور1388 مصادف با شب نوزدهم ماه مبارک رمضان

عدالت نزد حضرت علی (ع) جمع همه ارزشهای دینی و اخلاقی است. ایشان می توانست در برابر ظالم کوتاه بیاید ولی فرمودند که من آمدم که ظلم نباشد. مماشات و تسامع در اجرای عدالت معنا ندارد ، چون ضربه به هدف دین است .لذا راه دیندار کردن جامعه عادلانه رفتار کردن است.
حضرت علی (ع) با صفات مختلف و گاهی متضادی شناخته می شود اما آن صفتی که دوست و دشمن برای ایشان برشمردند و صفات بازر ایشان است صفت عدالت است. اینکه عدالت یعنی چه و در چه حوزه هایی قابل اجرا است؟ چه کسانی می توانند شعار عدالت دهند و مجری عدالت باشند و اگر خواستیم امتحان کنیم از خودمان که آیا آدم عادلی هستیم یا نه چگونه می توانیم اینکار را انجام دهیم.
عدالت از آن مباحثی است که اگر قابل وصف نباشد، به خوبی درک می شود . ... ادامه

1- براساس بينش ديني ، «صورتي در زير دارد آنچه در بالاستي». در پس هر ظاهري ، باطني نهفته است كه ملك و ملكوت نام آشناي آن دو چهره است . شِكوه قرآن آن است كه برخي تنها به ظاهر مي‌انديشند و به همان بسنده مي‌كنند مانند كساني كه « يَعلمونَ ظاهرَ الحيوهِ‌الدنُياو هُم عَنِ‌الاخِرهِ غافلونَ».
2- باطن‌شناسي و دربند ظواهر گرفتار و ساكن نماندن ، هنر است ؛ هنري كه فقط از مردان خدا و تنها به مدد و خواست پرودگار ممكن است . اين خداست كه بايد توفيق گذر از پوسته و درك واقع را به ما عنايت كند ، چنانكه با خليل خود ،‌ ابراهيم ، چنين كرد.«كذلِكَ نُري ابراهيمَ ملكوتَ السمواتِ و الارضِ»
3- شگفت آنكه در ميان ظواهر ، مواردي وجود دارد كه شناخت درست همان «ظاهر» هم براي هر كسي ميسور نيست و «ليله‌القدر» از جمله همان‌ها است « وَ ما أداركَ ما ليلةُ ‌الْقدرِ »! حتي ظاهر اين ... ادامه

    نيمه ماه مبارك رمضان، سالروز ميلاد پرشكوه دومين پيشواى شيعيان، حضرت امام حسن مجتبى عليه‏السلام است. درباره شخصيت ممتاز و صفات نيكوى اين رهبر بزرگ آسمانى بسيار گفته و نوشته‏اند و البته همه آنها تنها مشتى است كه احتمالا بتواند نمونه‏اى از خروارها فضائل فرزند نخست على و فاطمه(عليهم‏السلام) باشد. بااين حال يكى از درس آموزترين ابعاد زندگى پرفراز و نشيب زندگى آن حضرت، يعنى جنبه سياسى اجتماعى تاريخ زندگى ايشان، هنوز هم مغفول مانده و به‏گونه شايسته و بايسته مورد تحليل و عبرت خواهى قرار نگرفته است.
    ويژگى كم نظير اين زمينه از زندگى امام حسن مجتبى عليه‏السلام را مى‏توان ناشى از شرايط خاص زمان و شيوه‏هاى جديد دشمنان او و حكومت دينى دانست. ايشان جانشين پدر بزرگوارى بودند كه پس از گذران حدود پنج سال خلافت پرآشوب و بعد از ترور تبليغاتى به شهادت رسيده و اينك در جوار ... ادامه

حضور محترم نمايندگان عزيز مجلس شوراي اسلامي دامت توفيقاتهم
سلام عليكم
مهم ترين مساله اين روزهاي ما معرفي کابينه به مجلس شوراي اسلامي و بررسي صلاحيت وزيران پيشنهادي از سوي نمايندگان ملت است. مشاهده برخي اظهار نظرها و داوري هاي رسانه اي از طرفين مساله موجب شد تا نكاتي را به عنوان برادري علاقه مند و بر اساس وظيفه ديني و ملي تقديم شما نمايم؛ باشد كه به فضل و مدد الهي براي گذر موفق از اين مرحله حساس مفيد و موثر افتد.در چنين مقطع حساسي كه بدخواهان چشم به رفتار و گفتار ما دوخته اند همگي بايد با ناديده گرفتن اختلافات سياسي و گلايه ها تنها به تكاليف شرعي و منافع ملي بينديشيم . آنچه در پي خواهد آمد يادآوري چند نکته از همين نگاه است که طبعاً اختصاصي به اين دولت و اين مجلس ندارد و احتمالاً بتواند كمكي به تحقق هدف مقدس همه ما نمايد."والله مِن وَراءِ القَصد"
1 – در بينش اسلامي وزارت (يا هر منصب ديگر)  ... ادامه

اهميت موضوع
سخن درباره تروريسم و مبارزه با آن از نگاه اسلامي و به طور خاص فقه شيعه است.انتخاب اين عنوان به آن دليل است كه متأسفانه در سال‌هاي اخير ، به ويژه بعد از حادثه 11 سپتامبر ، يك موج خبري سنگين در جهان به منظور برقراري ارتباط بين دين و تروريسم و به طور خاص بين اسلام و تروريسم سازماندهي شده است و تلاش گرديده تا در افكار عمومي جهان ملازمه خيالي در اين زمينه به وجود بيايد و موجب ارتباط اين دو مقوله شود.
بررسي اجمالي مواد خبري و تحليل‌هاي رسانه‌اي كه در سطح جهان ارائه مي‌شود نشان مي‌دهد كه براي برقراري اين ارتباط كاذب عمدتاً به دو نوع بهانه و دستاويز مي‌پردازند. يكي از اين دستاويز‌ها ظاهراً علمي و با اشاره به مباني ديني است كه بايد پاسخگويي به آن را به همان روش انجام داد و ديگري صرفاً يك شگرد تبليغاتي است و طبيعتاً لازم نيست در چنين محفلي به آن بپردازيم.
جنگ ... ادامه

 زمامداران در بينش ديني ما امانتدار مردم هستندولذا بايد زير نظر صاحب اصلي حق و در حدود اختياراتي كه براي آنها مشخص شده انجام وظيفه كرده و پاسخگو باشند.
اينک بايدافزود در آيه‌هاي متعددي از قرآن كريم آشكارا تاكيد شده است كه نظارت مردم بر روند امور در جامعه اسلامي، نه تنها حق، كه وظيفه تخلف ناپذير آنان است. براي نمونه طبق سوره آل عمران ، آيه 104«بايد» از ميان جامعه اسلامي گروهي دعوت به نيكي، امر به معروف و نهي از منكر كنند و جالب اينكه «در پايان آيه تصريح مي‌كند كه فلاح و رستگاري تنها از اين راه ممكن است.» ظهور امر در اين آيه شريفه و آيه‌هاي ديگر، ترديدي در وجوب فقهي نظارت همگاني باقي نمي‌گذارد؛ به ويژه آنكه روايات معتبر و پرشماري نيز براين وجوب تصريح كرده‌اند»!( وسايل الشيعه، ج 11، ص 399.)
 حتي بسياري از فقيهان و ديگر دانشمندان اسلامي، استنباط اين وجوب به عنوان احكام ... ادامه

متن حكم انتصاب كه در تاريخ 7/5/1388صادر گرديده به اين شرح است:
جناب آقاي دكتر محسن اسماعيلي
عضو محترم هيئت علمي دانشگاه امام صادق (ع)
با اهداي سلام
    احتراماً ، با عنايت به تعهد ، تخصص و تجارب ارزنده جنابعالي ، به موجب اين حكم به مدت 3سال به عنوان رئيس كميته فقه ، حقوق و روابط بيت الملل وابسته به دفتر گسترش و برنامه ريزي آموزش عالي منصوب مي شويد.
    انشاا... با استعانت از خداوند متعال در ارتقاء‌كيفي و كمي آموزش عالي موفق باشيد.
                                                                     با دعاي خير
... ادامه

دكتر محسن اسماعيلي ضمن بيان اين مطلب ،گفت: اميد است "جشنواره بين المللي جايزه بزرگ مقاومت اسلامي"به "جشنواره بين المللي پيروزي بزرگ مقاومت اسلامي" تبديل گردد.
"جشنواره بين المللي جايزه بزرگ مقاومت اسلامي" همزمان با سالروز پيروزي حزب الله در جنگ 33روزه در برابر رژيم اشغال‌گر قدس، روز جمعه 23مرداد 1388 در سالن اجلاس سران كشورهاي اسلامي برگزار شد.
دكتر محسن اسماعيلي به درخواست دبيرخانه اين جشنواره يادداشت زير را در تجليل از مقاومت اسلامي و شهداي آن و براي انتشار در مجموعه «كتاب مقاومت» نگاشته اند.
مقاومت اسلامي؛مقدمه دولت كريمه جهاني
مقاومت در برابر بيگانه متجاوز و دفاع از مال ، وطن ، آبرو و ناموس فضيلتي نيست كه تنها از نگاه اسلام پسنديده و ترويج شده باشد؛ مطالبه فطرت بشر است كه هر مكتب و مرامي ، هر چند غير الهي ، بر آن مُهر تائيد زده و در برابر عظمت قربانيان اين راه سر تواضع ... ادامه

اساسي‌ترين پرسش در زمينه نظارت مردم بر قدرت سياسي آن است كه اين حق بر چه مبنايي استوار است ؟ چرا «مردم» حق دارند بر كاركرد نهادهاي حكومتي نظارت كنند، پرسش نمايند و اگر انتقاد و اعتراضي دارند، آزادانه بيان كرده و جريان امور را به گونه‌اي كه مي‌خواهند، تغيير دهند؟
همانگونه که شهيدمطهري گفته اند پاسخ به اين پرسش كه ماهيت و حدود نظارت را نيز مشخص مي‌كند، منوط به آن است كه معلوم شود «حكومت با چه ديده‌اي به تودة مردم و به خودش نگاه مي‌كند؛ با اين چشم كه آنها برده و مملوك و خود مالك و صاحب اختيار است؟ و يا با اين چشم كه آنها صاحب حق‌اند و او خود تنها وكيل وامين و نماينده است؟
در صورت اول هر خدمتي انجام دهد از نوع تيماري است كه مالك يك حيوان براي حيوان خويش انجام مي‌دهد، و در صوت دوم از نوع خدمتي است كه يك امين صالح انجام مي‌دهد.»
مرحوم نائيني هم در كتاب مشهور «تنبيه ... ادامه

«حقوق مطبوعات» موضوع همایشی بود که 12 و 13 اردیبهشت ماه امسال از سوی انجمن علمی دانشجویان رشته حقوق دانشگاه تهران و با همکاری روزنامه همشهری و برنامه توسعه سازمان ملل متحد برپا شد. در این همایش استادان و صاحب‌نظران به بررسی مسایل و مشکلات حقوقی مطبوعات ایران پرداختند. دکتر محسن اسماعیلی عضو حقوق‌دانان شورای نگهبان قانون اساسی طی سخنانی در این همایش «حق دسترسی آزاد همه شهروندان به اطلاعات "رابنیادی‌ترین حقوق ملت و خبرنگاران دانست كه تا کنون مغفول ماند ه و محقق نشده است. متن سخنان ایشان در ادامه از نظرتان می‌گذرد :
سير تحول دسترسي به اطلاعات
 یکی از حقوق شناخته شده بشری در جوامع جدید حق دسترسی به اطلاعات و آزادی اطلاعات است. این حق دارای ریشه ای طولانی در تاریخ حقوقی دنیاست، اما به صورت مدرن و مکتوب حدود 250 سال پیش برای اولین بار به عنوان نشانه‌ای بر وجود دموکراسی و مردم ... ادامه

گونه شناسي امنيت
امنيت را از ديدگاههاي مختلف مي‌توان تحليل و تقسيم كرد و در نتيجه تاثير پذيري آن  از رسانه را مورد مطالعه قرار داد. ماهيت ، قلمرو ، موضوع و حوزة گسترش از جمله پايه‌هاي اين تقسيم‌بندي‌هاست .
1 - ازنظر ماهيت ، امنيت را به ذهني و عيني ( يا رواني و مادي ) تقسيم مي‌كنند. اين تقسيم بندي اشاره به مباحث قبلي دارد كه احساس آسايش را از واقعيت‌هاي خارجي تفكيك مي‌كند. وجود امنيت واقعي در عالم خارج لزوماً دروني آرام و آسوده را در پي ندارد. ممكن است به رغم بروني امن ، شهروندان « احساس » عدم امنيت كنند ؛ همانگونه كه عكس اين مطلب نيز صادق است . از همين جا مي‌توان به نقش مهم رسانه‌ها در تحكيم پايه‌هاي رواني امنيت در جامعه يا ناديده گرفتن واقعيت ‌ها و تلقين احساسات و ادراكات دلخواه به مخاطبان پي برد.
2 - شبيه همين تقسيم بندي ، تقسيم امنيت به فردي و عمومي است . ... ادامه

قانون مطبوعات در تاريخ قانونگذاري ايران، بحث انگيزترين متني بوده كه به تصويب رسيده، تغيير كرده يا اصلاحيه داشته است. هنوز يك قرن از شروع نهضت قانون نويسي، به شيوة جديد آن ، در كشور ما نمي‌گذرد و در عين حال دست كم پنج بار «قانون مطبوعات» به كلي از بين رفته و متن جديدي جايگزين آن گشته است و اين غير از گام‌هاي ناموفق ديگر و نيز اصلاحيه‌ها و متمم‌هاي مكرر است. بررسي تحليلي و تاريخي  نشان مي‌دهد كه اين تحولات حقوقي، همگي در دوران‌هاي گذار، پرتنش و ناآرام بوده است. اولين قانون در سال 1286 و در هنگامه اختلافات عميق و تأثر برانگيز پس از مشروطه و جدال ميان انقلابي‌ها نگاشته شد. دومين قانون نيز در اوج درگيري‌هاي داخلي كشور نوشته شد؛ زماني كه دكتر محمد مصدق براي قبول نخست وزيري اختيار وضع قانون را به عنوان يك پيش شرط مطرح و از مجلس شوراي ملي گرفت.
قانون مطبوعات مصوب سال 1331 توسط او و به ... ادامه

   توسعه را با هرتعريفي كه در نظر بگيريم، ارتباطي تنگاتنگ با فرهنگ و ارتباطات دارد و تنظيم اين رابطه، هنر حقوق و قانون است. اختلاف بينش‌ها و نگرش‌ها در تبيين اين مقوله‌ها و نيز قلمرو، اهداف و روشهاي تحقق آن چندان فراوان است كه انتخاب يكي از آنها به عنوان مبناي سياستگذاري و برنامه ريزي دشوار، و شايد ناممكن ، باشد. با اين همه دست‌كم برتأثير دو سويه توسعه از طرفي و فرهنگ و ارتباطات از طرف ديگر اجماع نظر وجود دارد.
     از هنگامي كه ادبيات توسعه در ميان نظريه پردازان مغرب زمين پيدا و به سرعت هم جهان‌گستر و فراگير شد، اين باور همگاني مشهود بود كه فرهنگ بومي و شبكه ارتباطي هركشور يكي از مباني اصلي توسعه و شتاب و عمق آن، به شمار مي‌رود؛ همانگونه كه ميزان توسعه يافتگي اثرمستقيم بردگرگوني‌هاي فرهنگي و ارتباطي باقي مي‌گذارد.
     با گذشت زمان و رشد حيرت‌انگيز ... ادامه

در 24 اسفند 1360 يعني در شرايطي كه نه تنها در عرصه جريانات داخلي كشور احزاب نيرومند اسلامي حضور فعال داشته بلكه هنوز جنايت‌هاي سازمان منافقين در اوج بود و حزب توده و بسياري از احزاب كمونيستي و ملي‌گرا رسما و علني فعاليت مي‌كردند، يعني در شرايطي كه اگر قرار بود سپاه و بسيج و قواي نظامي در مسائل سياسي احزاب مداخله كنند قطعاً آن دوران مصداق بارز آن بوده است، امام‌خميني با صراحت مي‌فرمايند : «ورود سياست در ارتش شكست ارتش است، اين را بايد بدانيد و شرعا جايز نيست.»
امام خميني در همين سخنراني _ و در فرازهايي ديگر كه نقل خواهد شد _ ورود قواي نظامي و بسيج به عرصه مناقشات سياسي حتي به نفع خالص‌ترين جناح‌ها و جريان‌هاي صددرصد اسلامي را نيز صراحتا نهي كرده است. امام مي‌فرمايند : « من عرض مي‌كنم به همه اين قوا و به فرماندهان اين قوا كه اين افراد در هيچيك از احزاب سياسي، در هيچيك از ... ادامه

29 ارديبهشت را روز جهاني ارتباطات و روابط عمومي ناميده‌اند. شايد ديگر نيازي به تاكيد بر اهميت ارتباطات و آثار همه جانبه آن بر امور كشور و زندگي مردم نباشد؛ موضوعي كه با سرنوشت كشور و رفاه مردم گره خورده است و مي‌رود تا به عنوان مهم‌ترين بستر و حتي مبناي توسعه جاي خود را در سياستگزاري، قانون‌نويسي و برنامه‌ريزي بگشايد.
مقاله حاضر به دنبال آن است كه ضمن تبيين جايگاه رسانه‌ها و ارتباطات در قانون برنامه چهارم توسعه كشور، توجه همگان و به ويژه مسئولان مربوطه را به وظايف قانوني در اين زمينه جلب نمايد. فعاليت‌هاي وسيع و قابل تقدير در بخش‌هاي ديگر برنامه‌ نبايد موجب فراموشي اين بخش مهم گردد؛ چرا كه امروزه اين واقعيت انكارناپذير است كه تحقق اهداف و نيل به  توسعه براي هيچ كشوري نمي‌تواند بدون توجه به قدرت رسانه‌ها و تحول ارتباطات باشد؛ نقطه ضعفي كه تاكنون در برنامه‌ هاي توسعه ... ادامه

1- به چه كساني راي دهيم؟ 
 خوشبختانه اصل لزوم مشاركت در انتخابات (كه معضل بزرگ كشورهاي ديگر است) براي مردم ما نياز به توضيح و تاكيد چنداني ندارد. گذشته از كشورهايي كه عملاً تمايلي به حضور شهروندان در عرصه تصميم‌گيري ندارند، كشورهاي زياده‌گو و مدعي مردم سالاري در كشاندن مردم به پاي صندوق‌هاي رأي با بحران‌هاي زيادي روبرو هستند. آنان حداكثر تلاشي كه داشته‌اند، در نظر گرفتن «حق» مشاركت براي مردم و تشويق آنان به استفاده از اين حق است. اما دريافتن راهي براي تبديل اين ايده به واقعيت موفق نبوده‌اند. چگونه مي‌توان در ملتي كه به هر دليل مايل به استفاده از حق رأي نيست، اشتياق و علاقه‌اي ايجاد كرد كه داوطلبانه و در سطح متعارف به پاي صندوق‌هاي رأي بروند؟
اين پرسشي است كه نظريه‌پردازان دموكراسي از يافتن پاسخ‌هاي مؤثر به آن درمانده‌اند. امّا كشور ما اين چنين ... ادامه

سخنراني دكتر اسماعيلي قبل از خطبه هاي نماز جمعه تهران زمان : 17/5/82
آنچه در نظر داشتم امروز از اين تريبون مقدس و مردمي عرضه بدارم حول 2 محور اساسي است ، 2 محوري كه بنظر مي رسد در شرايط فعلي جهاني بايد مورد توجه همه نهادها ، گروهها و حتي همه شهروندان قرار بگيرد ومي تواند نقش تعيين كننده اي درآينده كشور داشته باشد.
نخست آنكه در شرايط كنوني كشور و اوضاع منطقه و جهان ، حفظ همبستگي اجتماعي و وحدت ملي جزو نيازهاي حياتي وآني است و دوم آنكه ، شاخص مهم و مناسب ترين محور براي اين وفاق و همدلي ، قانون اساسي است . به عنوان مقدمه توجه داشته باشيد كه منظور ما از وفاق ملي ، همدلي و همبستگي در بين همه گروهها و مقامها و شهروندان اين نيست كه تفاوت هاي بينشي و گرايشي و سليقه اي را كنار بگذاريم . تفاوت نگرش ها وگرايش ها جزو ناموس طبيعت است و همانگونه كه خلق ما متفاوت است ، خداوند خلق ما و خواسته هاي ما را هم گوناگون اراده ... ادامه

بخش سوم – رسانه از نگاه دين
        دين به رسانه از دو زاويه مي نگرد؛ يكي آنكه ابزاري براي انتقال و گسترش پيام آن است و ديگر آنكه به عنوان واقعيتي از زندگي بشر چه بايدها و نبايدهايي را بايد رعايت كند. به عبارت ديگر دين با احكام خود بركاركرد و محتواي رسانه ها نيز اثر گذار مي شود.   
اول- ابزاري براي انتقال پيام
1-3- دين از جنس پيام است
         دين, با هر تعريفي كه از آن داشته باشيم, از جنس پيام است. ريشه دين بينش ها است و نتيجه آن در گرايش ها و عملكردها آشكار مي شود واز اين رو گسترش طلبي خصيصه ذاتي آن است. دين مي خواهد بگويد كه انسانها چگونه بينديشند و چگونه عمل كنند و اين جز با يافتن مخاطب معني ندارد. ماهيت و حيات فكر, انديشه و اعتقاد با نشر و گسترش آن رابطه اي تنگاتنگ دارد. انديشه اي كه به دنبال يافتن مخاطب و گسترش پيام خويش نباشد, يا ... ادامه

مقدمه – طرح مساله و تقسيم بحث
         نگاه متقابل وتاثير دوسويه دين و رسانه نسبت به يكديگر از جمله موضوعاتي است كه از ديدگاههاي گوناگون مورد توجه و بررسي قرارگرفته است . از نظر دانشمندان علوم ارتباطات و ديگران پرسش اساسي اين است كه آيا اصولاًٌٌُُ رسانه كه از ابزار نوپيدا و موضوعات مستحدثه است در قلمرو احكام دين قرار مي گيرد؟ به بيان ديگر آيا دين مي تواند «بايدها و نبايدها» يي در خصوص كاركرد رسانه ها داشته باشد؟ از سوي ديگر آيا رسانه دربرابر دين و ارزشهاي برخاسته از آن تعهدي دارد يا بايد داشته باشد؟آيا پاسخ مثبت به اين سوال ، مستلزم نفي فلسفه پيدايش و حضور رسانه ها در عرضه زندگي اجتماعي بشر نيست ؟
از ديدگاه دانشمندان دين و متدينّان نيز پرسش اين است كه حكم دين در مواجهه با اين پديده نوظهور چيست؟ و بايد با آن چگونه روبرو شد؟ آيا مي توان (يا بايد) براي تحقق ... ادامه

مقدمه:
استفاده از رسانه ها با انگيزه ها و اهداف آموزشي ، موضوعي نو پيدا نيست . هم مطالعات تاريخي و هم مشاهدات خارجي اين واقعيت را تأييد مي كنند . با اين حال توسعه شگفت انگيز وسائل ارتباط جمعي ، تنوّع آن و سرانجام زير پا گذاشتن مرزهاي جغرافيايي بر ابعاد و جدّيت اين موضوع افزوده است . امروزه توسعه همه جانبه و پايدار برنامه و آرمان همه كشورهاست ، همگي نيز اعتراف مي كنند كه فرهنگ و آموزش زيربناي چنين توسعه مطلوبي است و طبيعتاً رسانه ها از تأثير عمده اي در اين زمينه برخوردارند. رسانه ها مي توانند با انتقال اطلاعات و دانش ها ، آموزش و مهارت ها و نفي يا اثبات انديشه ها و آرمان هاي يك ملّت ، نقش بي نظيري در توسعه و مسير آن ايفا كنند و به آساني تمايلات ذهني شهروندان و نيز روش و منش زندگي آنان را دستخوش تغيير سازند.
   روزنه هاي اميد و نگراني ، هر دو ، نيز از همين نقطه باز مي شوند . كاركرد صحيح ... ادامه

1. «... او خواهد آمد». اين آرزوي بزرگ كه سرانجام دستي از آستين حق در خواهد آمد و تمام رنج و اندوه بشر را پايان خواهد بخشيد، اختصاصي به شيعيان ندارد. همة مذاهب و فرقه‌هاي مسلمان، حتي وهابيت، اين انديشه را پذيرفته‌اند. آنان فقط در برخي جزئيات و خصوصيات با ما اختلاف نظر دارند؛ وگرنه، اصلِ «مهدويت» چيزي نيست كه مسلماني بتواند آن را انكار كند. گذشته از روايات بسيار متعدد و معتبر، اين آيه‌هاي جاودان قرآن است كه وعده آمدن او را مي‌دهد؛ آمدني كه منّت بر مستضعفان است و آنان را رهبران و قدرتمندان زمين مي‌كند (قصص،5) و بندگان شايسته را وارث زمين مي‌گرداند (انبياء، 105)؛ هر چند مشركان نخواهند (توبه،33).
2. مهدويت و انتظار آمدن منجي، حتي اختصاصي به مسلمانان هم ندارد. نگاهي به تاريخ و يا به بشريت امروز نشان مي‌دهد كه «انسان» و «انسانيت» در انتظار ... ادامه

مقدمه : اهميت بحث و تقسيم آن
نخستين پرسش در حقوق مربوط به مالكيت‌هاي ادبي و هنري آن است كه چه آثاري مورد حمايت‌هاي قانوني هستند؟ پاسخ به اين پرسش در حقيقت «موضوع‌شناسي» در مباحث مالكيت‌هاي فكري است و روشن مي‌كند كه چه چيزهايي و با چه شرايطي از نظر قانوني مصداق اموال معنوي شناخته مي‌شوند.
اهميت و ضرورت پرداختن به اين بحث نيازي به توضيح و تاكيد ندارد؛ خصوصاً آنكه با پيشرفت دانش و فناوري هر روز نمونه‌هاي جديدي از توليدات فكري پديد مي‌آيد و طبعاً اين سوال را در پي دارد كه آيا اين پديدة نوظهور هم از حمايت‌هاي قانوني برخوردار است يا نه.
پاسخ به اين پرسش آنگاه دشوارتر مي‌شود كه ارائه تعريفي جامع و مانع از توليدات ادبي و هنري ممكن نباشد و در نتيجه دامنه اختلاف بر سر مصداق‌ها هر زمان گسترده‌تر از سابق گردد. مقاله حاضر در صدد آن است كه در گفتار اول به شناخت ... ادامه

  مقدمه:
1- اهميت و حساسيت موضوع
    حقوق مالكيت هاي معنوي ، امروزه توانسته است به عنوان شعبه اي مهم از شعبه هاي علم حقوق خود نمايي كرده و به مثابه ضرورتي انكار ناپذير در آيد . تحول زندگي بشر ، تخصصي شدن مشاغل اجتماعي ، پيچيدگي روابط اقتصادي و پيشرفت هاي حيرت آور ارتباطات و فناوري  از جمله عوامل رشد و ارتقاء جايگاه اين بحث است .
   زندگي ساده و آسان انسانِ گذشته اين امكان را براي او پديد آورده بود كه همه نيازهاي مادي خود را از راه فعاليت هاي ابتدايي اقتصادي فراهم آورد و از طريق((كدّيمين)) و(( عرق جبين)) روزگار خويش را بگذراند. به اين جهت و نيز از آن جهت كه علم و صنعت نيز مراحل طفوليت خود را مي گذراند ، تلاشهاي علمي كمتر صورت مي گرفت و آنان هم كه به اين گونه فعاليت ها دل بسته بودند ، تنها به قصد اقناع وجدان و خدمت بي منّت به همنوعان از اوقات فراغت خويش چشم پوشيده و از ابداع ... ادامه

مقدمه :
تاسيس و راه‌اندازي دفتر نظارت همگاني در نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران يكي از مهم‌ترين اقداماتي بود كه در سال 1379 صورت گرفت. اين ابتكار ارزشمند كه به نوبه خود الگويي براي بسياري از نهادها و سازمان‌هاي دولتي و غيردولتي ديگر شد، برخاسته از آموزه‌هاي ديني است كه در متون حقوقي كشور ما نيز انعكاس يافته است. نگاهي به مباني فقهي و حقوقي نظارت همگاني مي‌تواند آثار و پيامدهاي مهمي داشته باشد كه برخي از آنها عبارتند از :
الف) يكي از موانع مهم بر سر شكل‌گيري چنين دفاتري در كشور، نگاه تشريفاتي به آنها است. هنوز هم هستند كساني كه مراجعه به افكار عمومي و قرار دادن خويش در معرض قضاوت مردم را امري تجملاتي و غيرضروري مي‌پندارند. نتيجه چنين پندار نادرستي آن است كه اصولاً در راه‌اندازي چنين تشكيلاتي مانع تراشي مي‌شود يا در صورت ناگزيري، نظرات مردم را در عمل ناديده ... ادامه

گفتاراول: تعريف و گونه هاي مختلف همه پرسي
1 – تعريف
     همه پرسي يا رفراندوم عبارتست از مراجعه مستقيم به عموم شهروندان يك كشور براي دريافت بدون واسطه پاسخ آنان به پرسشي خاص . اين پرسش مي تواند در مورد قوانين (اساسي يا عادي) و يا در مورد موضوعي بسيار مهم و عمومي باشد كه همراهي افكار عمومي در اجراي آن تصميم اهميتي ويژه دارد.بنابراين تعريف همه پرسي به (( راي گيري مستقيم از همه اعضاي تشكيل دهنده يك سازمان يا جامعه براي رد يا تصويب سياستي كه رهبران يا نمايندگان پيشنهاد كرده اند))  نمي تواند تعريفي جامع و مورد قبول تلقي شود.
    از سوي ديگر همه پرسي را مي توان از نظر ميزان اعتبار نتيجه آن به دو گونه مشورتي و تصويبي تقسيم كرد. براي مثال (( ممكن است همه پرسي پيش از شكل گيري قانون ، براي اخذ نظر مردم مورد استفاده واقع شود. در اين صورت به آن همه پرسي مشورتي گويند. در اين حالت ... ادامه

گفتار سوم : تجربه و نمونه‌هاي جهاني
گفته شد كه قانون به تنهايي نمي تواند تنظيم كننده روابط اجتماعي بوده و آرزوهاي آدمي را برآورده سازد؛ خصوصاً در زمينه هايي مانند تبليغات بازرگاني كه هم معيارها و هم كاركردها تحمل تفسيرها و برداشت هاي گوناگون، و حتي گاه متضاد، را دارند.
    به همين جهت در كنار تلاش هايي كه براي وضع قوانين و مقررات تبليغاتي صورت مي‌گيرد (و در جاي خود ضروري است)، نمي توان از كار آمدي شيوه هاي ديگر چشم پوشي كرد.
1-3- توجه به راهكارهاي غيرحقوقي
     راهكارهاي غيرحقوقي كه در جهان امروز مورد قبول قرار گرفته است، انواع گوناگوني دارد. براي مثال مي توان از انواع فعاليت هاي كميسيون تجارت فدرال (FTC) در ايالات متحده آمريكا ياد كرد. به رغم آنكه اين كميسيون از اقتدار گسترده اي برخوردار است و حتي اختيار قانونگذاري در حوزه تبليغات تجاري را نيز كسب ... ادامه

مقدمه :
در برابر هجوم بي‌امان پيام‌هاي بازرگاني چه بايد كرد؟! اين پرسشي است كه ذهن بسياري از انديشمندان، مصلحان اجتماعي و مديران كشورها را به خود مشغول كرده است. دليل اين دغدغه و نگراني، آثار تدريجي، اما گسترده و موثري، است كه تبليغات بازرگاني، خواسته يا ناخواسته، بر ابعاد مختلف زندگي امروز بر جا مي‌گذارد.
گفتار اول اين مقاله در صدد تبيين مختصر اين آثار در چهار بخش اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي و سياسي است تا اهميت موضوع و ضرورت چاره‌يابي آشكار‌تر شود. گفتار دوم نيز ضابطه‌مند سازي و كنترل اين پيام‌ها را به عنوان چاره‌ جهاني مطرح مي‌كند. اين ضابطه‌مندي به دو شكل حقوقي و اخلاقي صورت مي‌پذيرد كه البته بايد تفاوت‌هاي آنها را هم شناخت و دانست كه قانون به تنهايي چاره‌ساز نيست و به اخلاق تبليغات نياز قطعي داريم. گفتار سوم نشان مي‌دهد كه آمريكا و انگليس (به عنوان ... ادامه

گفتار سوم : بايسته‌هاي حقوق رسانه‌ها
چنانكه گفته شد بند «ب» ماده يكصد و نوزدهم «قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران» به صراحت «بازنگري و اصلاح قوانين مطبوعات و تبليغات، نظام جامع حقوقي مطبوعات و رسانه‌ها و تبليغات» را به عنوان يكي از وظايف اصلي دولت معين كرده است. اين قانون همچنين دولت را موظف به «تهيه لايحه قانون جامع ارتباطات در سال اول برنامه چهارم» (يعني سال 1384) دانسته است. (بند «ج» ماده 157)
اينك در آستانه اين اقدام مهم بايد تلاش كرد تا تجربه‌‌هاي پيشين تكرار نشود و هيجانات و افراط‌ها و تفريط‌ها مانع واقع‌بيني و اعتدال نگردد و قانوني جامع، پويا، كارآمد و همسو با واقعيت‌ها و نيازهاي جهان معاصر تدوين شود.
براساس تجزيه و تحليل قوانين موجود، بررسي تجربه‌هاي عملي و نتايج مطالعات شخصي در ... ادامه

گفتار دوم : چشم‌انداز حقوق رسانه‌ها
تأُثير متقابل رسانه و توسعه چندان قوي است كه برنامه توسعه هيچ كشوري فارغ از توجه ويژه به ارتباطات و رسانه‌ها نبوده و نيست. بررسي اين رابطه دو سويه و جايگاه حقوق رسانه‌ها در آخرين قانون برنامه توسعه ايران موضوع گفتار كنوني است.
1-2. تاثير متقابل رسانه و توسعه
توسعه را با هرتعريفي كه در نظر بگيريم، ارتباطي تنگاتنگ با فرهنگ و ارتباطات دارد و تنظيم اين رابطه، هنر حقوق و قانون است. اختلاف بينش‌ها و نگرش‌ها در تبيين اين مقوله‌ها و نيز قلمرو، اهداف و روشهاي تحقق آن چندان فراوان است كه انتخاب يكي از آنها به عنوان مبناي سياستگذاري و برنامه ريزي دشوار، و شايد ناممكن ، باشد. با اين همه دست‌كم برتأثير دو سويه توسعه از طرفي و فرهنگ و ارتباطات از طرف ديگر اجماع نظر وجود دارد.
از هنگامي كه ادبيات توسعه در ميان نظريه پردازان مغرب ... ادامه

مقدمه :
حقوق رسانه‌ها از زمرة رشته‌هاي نوپيداي دانش حقوق است كه با شتابي فراوان در حال گسترش و تكامل است. جذّابيت مباحث حقوقي رسانه‌ها به دليل تأثير روزافزون وسايل ارتباط جمعي در زندگي روزگار ما و ابتلاي همگاني به آن است. ميان رشته‌اي بودن اين موضوع و ارتباط آن با دانش‌هاي ديگر نظير جامعه‌شناسي، روان‌شناسي و سياست‌ نيز بر جذّابيت آن افزوده است. البته نبايد تحول و دگرگوني روزانه فناوري را هم نايده گرفت.
براي مثال ماهواره يا اينترنت را در نظر بگيريد كه چگونه پرسش‌هاي حقوقي بي‌شماري را در زندگي اجتماعي ما پديد آورده است؛ پرسش‌هايي كه هر روز بر انبوه آنها افزوده مي‌شود و نمي‌تواند بي‌پاسخ بماند. اين چنين است كه قلمرو مباحث حقوق رسانه‌ها در جهان امروز به سرعت گسترده و گسترده‌تر مي‌شود. با وجود اين، حقوق رسانه‌ها در ايران، چنانكه شايسته است، رايج ... ادامه

 سرانجام براساس قطعنامه شماره 251/60 مجمع عمومي سازمان ملل متحد، كميسيون حقوق بشر اين سازمان به فعاليت خود پايان داد و «شوراي حقوق بشر» از تاريخ 19 ژوئن 2006 (29 خرداد 1385) رسماً جايگزين آن شد. با آغاز بكار اين شورا كه در مراسمي با حضور نمايندگان حدود يكصد كشور جهان ( و از جمله ايران) همراه است، پرسش‌هاي فراواني جلب توجه مي‌كند. دلايل اين تغيير وضعيت، ارزيابي كارنامه كميسيون حقوق بشر، علل برخي ناكامي‌هاي آن و بدبيني اكثريت مردم (به ويژه جهان سومي‌ها) نسبت به اهداف و گزارش‌هاي كميسيون، ساختار حقوقي شوراي جديد و نقاط قوت و ضعف آن، بايدها و نبايدهايي كه با درس‌آموزي از گذشته فراروي اين شورا قرار دارد و بالاخره سياست‌هاي راهبردي و عملياتي جمهوري اسلامي ايران در تعامل با اين نهاد جديد بين‌الملل در زمره مهم‌ترين پرسش‌هايي است كه، هم در سطح افكار عمومي و هم در سطح نخبگان و مراكز ... ادامه

نوشته ای به مناسبت سالروز ميلاد حضرت علي اكبر عليه السلام، "روز جوان" 
حق جواني چيست؟
"حقوق جوانان" گرچه موضوعي جذاب و ضروري است اما "حق جواني" هم كمتر از آن نيست. جوانان گرچه حقوقي دارند كه بايد از سوي حاكميت و جامعه رعايت گردد‌، اما جواني هم حقي برعهده خود آنان دارد كه بايد ادا شود. اين حق چيست و چگونه بايد ادا شود؟ به نظر مي رسد اولين و مهم ترين گام براي اداي حق جواني شناخت ارزش و اهميت اين نعمت بزرگ خدايي است. نعمت¬هاي خداوند بر انسان بي شمار و همگي با ارزش و درخور سپاس و قدرداني هستند. با اين وجود برخي نعمت ها برترند و كم نظيرتر. همان گونه كه حضرت علي(ع) فرموده اند؛ جواني و سلامتي كه معمولا همراه آن است،‌ از اين گونه نعمت ها است:"دو چيز است كه ارزش آن را تنها كسي مي¬داند كه آنها را از دست داده باشد: جواني و تندرستي". شايد اين به آن دليل باشد كه به هنگام شباب و عافيت، آدمي سرمست و ... ادامه

1- عزت مسلمانان؛ خلاصه درسهاي عاشورا
به رغم گذشت قرن ها بار ديگر با فرا رسيدن محرم خيمه اندوهي بي پايان بر دل و جان همه شيفتگان و آزادگان جهان سايه افکنده و در کنار ابراز احساساتي بي نظير، چرايي و فلسفه اين قيام بزرگ مورد پرسش قرار مي گيرد. در اين باره بسيار گفته اند و نوشته اند، اما شايد آموختن شيوه زندگي عزتمندانه به مسلمانان از مهم ترين يافته هاي آن باشد.
     عزت به معناي شرافت، قوت و شکست نا پذيري است که حقيقتا و اصالتا اختصاص به پروردگار دارد. اما بندگان واقعي نيز مي توانند در سايه اتصال به معدن عظمت الهي عزت يابند. امام حسين عليه السلام حجت موجه ما بر اين ادعاست که به دليل کمال انقطاع توانست به جايي برسد که در بي نظير ترين شرايط دشوار روزگار به اوج آسمان عزت پرواز کند و با افتخار به اين دارايي، جان خويش را براي حفظ آن فدا کند.
     «عزت حسيني» از اين باب مي ... ادامه

مفهوم امنيت و ابعاد آن
«امنيت اساسي‌ترين نياز بشر است و به همين دليل تأمين يا حفظ آن نخستين وظيفه حكومتها است.» تصديق اين گزاره نيازي به تأمل و مجادله علمي ندارد و در ادبيات سياسي و جامعه‌شناختي معاصر، از بديهي‌ترين اصول شناخته مي‌شود. البته نه تنها اين گفته به معناي مسدود بودن باب گفت و گو در اين باره نيست، كه خود سرآغاز بسياري از مباحث مهم و پردامنه در دنياي امروز به شمار مي‌رود؛ چرا كه بديهي بودن يك مفهوم، ملازمه‌اي با اتفاق نظر در همه جوانب مربوط به آن ندارد. براي مثال گفته‌اند: مفهوم وجود، بديهي است و بدون نياز به هيچ واسطه‌اي قابل درك است. درك هستي نقطه آغاز حركت فكري انساني است و «ما هرگز ترديد نداريم و هم نبايد داشته باشيم در اينكه در نخستين گامي كه مي‌خواهيم پس از خاموش كردن ترانه سفسطه برداريم» بايد هستي و حقيقت وجود را تصديق قطعي نماييم. با اين ... ادامه

در ادامه گفت‌وگوهايي كه در باب آزادي داشتيم پيشنهاد دوستان در پايان جلسه پيشين آن بود كه در اين نشست نسبت دين و آزادي و رابطه اين دو گوهر گران سنگ با يكديگر موضوع بحث باشد.
از بخت خوش در فاصله اين دو جلسه رهبر بزرگوار انقلاب اسلامي در بيانات شيوا و آموزنده‌اي به همين موضوع اشارت داشتند و ضمن بيان نكاتي مهم در اين زمينه،  رواج بحث درباره آزادي به عنوان «پديده مباركي» ياد كردند كه ادامه آن مطلوب و مفيد است.
بهرحال براي يافتن رابطه دين و آزادي ابتدا بايد معنا و مراد از دين را تبيين كرد و سپس نقش بنيادين آن در فهم معنا و حدود آزادي را مورد توجه قرار داد. البته با در نظر گرفتن آنچه در دو نشست پيش گفته و شنيده شد گفت و گو در اين باره چندان سخت و طولاني نيست.
معمولاً دين را يك سلسله معارف علمي مي‌دانند كه معارف عملي‌اي را در پي‌دارد (علامه طباطبائي، تفسيرالميزان، ج2، ص342). يعني دين ... ادامه

طبق بند نهم اصل صد و ده قانون اساسی امضاء حكم رياست جمهوری پس از انتخاب مردم، از جمله وظايف و اختيارات رهبری می‌باشد كه در قانون اساسی مشخص شده است. بنابراين اين‌كه شخصی به عنوان رئيس‌جمهور انجام وظيفه كند، بايد علاوه بر طی كردن مرحله‌ی اول ثبت‌نام و تأييد صلاحيت كانديدا از سوی شورای نگهبان، مرحله‌ی دوم برگزاری انتخابات و به‌دست آوردن اكثريت آراء مردم و بعد هم تأييد صحت انتخابات از طرف شورای نگهبان، طبق قانون اساسی يك مرحله‌ی ديگری هم داريم و آن امضاء حكم رياست جمهوری توسط ولی‌فقيه پس از انتخاب مردم است.
حال سؤال اين است كه فلسفه‌ی پيش‌بينی چنين مرحله‌ای چيست و اين امضاء به چه معنا است؟ برای پاسخ به سؤال ابتدا بايد نگاهی به مبانی فقهی و اصول اعتقادی خودمان داشته باشيم، چون ما معتقد هستيم كه ولايت جامعه و امور مربوط به جامعه، برعهده‌ی فقيه جامع‌الشرايط است و بر ... ادامه

در ميان احكام و مقررات فقهي به مواردي برخورد مي‌كنيم كه حداقل در نگاه اول با آنچه در اعلاميه جهاني حقوق بشر و مباحث حقوقي دنياي غرب در خصوص تساوي افراد در حقوق مطرح مي‌شود، متفاوت است. در برابر اين تفاوت‌ها چه بايد كرد؟ شيوه مواجهه مسلمانان با اين پرسش نمونه‌اي از شيوه مواجهه آنان با همه مفاهيم جديدي است كه در جهان امروز پديد آمده يا خواهد آمد.
  بخش اول:شيوه هاي مواجهه مسلمانان با مفاهيم جديد
پيشرفت دانش بشري زايش انديشه ها و مفاهيم نويني را در پي دارد كه بر بستر اصول و مباني فكري خاص خود استوار است .توسعه ارتباطات فرهنگي نيز به تبادل اين انديشه ها و راهيابي مفاهيم جديد به ساير منظومه هاي فكري و اجتماعي مي انجامد . اين دو واقعيت مي تواند براي رشد و كمال بشري ميمون و با بركت باشد؛ مشروط بر آنكه از يكجانبه گرايي و جريان يكسويه اطلاعات  خودداري گردد و تهاجم فرهنگي  ... ادامه

مقدمه : تبيين مفهوم و طرح مسأله
چگونگي كنترل «قدرت سياسي» و جلوگيري از فساد حاكمان از مهم‌ترين دغدغه‌هاي دنياي امروز ما است و به همين جهت هيچ يك  از نظريه‌هاي نظام‌هاي سياسي نمي‌تواند خود را فارغ از پاسخگويي به آن بداند. در اين ميان نظام‌هاي سياسي مردم سالار مدّعي هستند كه با پيش‌بيني سازوكارهايي براي اعمال نظارت همگاني، توانسته‌اند به مهار قدرت دست يابند.
گرچه در بيان ماهيت، سودمندي، انواع و درجات مردم سالاري اختلاف نظرهاي فراواني وجود دارد ، اما احترام به رأي شهروندان در گزينش نوع حكومت، انتخاب مديران و نظارت بركاركرد آنان، مدعاي مشترك همه نظريه پردازي‌ها در باب «مردم سالاري» است. آنان تلاش كرده‌اند تا اين ادعا را با درج در اسناد معتبر بين‌المللي، از الزام حقوقي نيز برخوردار كنند.
براي مثال و به عنوان بنيادي‌ترين متن در اين زمينه بايد ... ادامه

فرهنگ هر ملت شناسنامه و هويت آن ملت به شمار مي‌رود و به سان روح براي بدن است كه بدون آن حيات و رشد معني ندارد. مجموعه اعتقاد‌ها و رفتارهاي مشترك افراد جامعه كه از نسلي به نسل بعد منتقل مي‌شود نمايانگر جايگاه و ارزش تاريخي آن ملت است. براي مثال مردمي را در نظر بگيريد كه با اعتقاد به خدا و زندگي جاويد در سراي ديگر زندگي كرده و مي‌كنند و بر همينِ اساس درستكاري، نيكوكاري و پركاري پيشه مي‌كنند، نوع دوستي و ايثار براي آنان ارزش دارد و از خود شجاعت و فداكاري و حماسه نشان مي‌دهند، چنين مردماني بي‌ترديد متفاوت از مردمان جامعه ديگري خواهند بود كه همه هستي و امتيازهاي آن را در بهره‌مندي از مواهب مادي و اينِ دنيايي خلاصه مي‌بينند و از اين رو همه چيز را براي خود مي‌خواهند، خوب و بد و زرنگي را تنها با معيار جلب منافع فردي مي‌سنجند، كمك به ديگران و از خود گذشتگي را حماقت مي‌پندارند و ترس ... ادامه

مقدمه
زبان و خطي كه در انواع رسانه‌ها (ديداري، شنيداري و نوشتاري) مورد استفاده قرار مي‌گيرد، به دو دليل مورد توجه سياستگزاران ارتباطي و قانونگذاران قرار گرفته است؛ يكي به دليل نقش خط و زبان در فرهنگ و هويت ملي و ديگري به دليل تاثير عميق و همه جانبه‌ي رسانه‌ها در ترويج يا تضعيف زبان‌ها و خط‌ها. اين مقاله طي دو گفتار به بررسي اين موضوع خواهد پرداخت. گفتار اول تحت عنوان «ارتباط فرهنگ، زبان و رسانه‌ها» به بررسي رابطه‌ي اينها و انواع چالش‌ها و راهبردهاي حقوقي‌اي مي‌پردازد كه در اين زمينه ارايه شده است. گفتار دوم نيز «خط و زبان فارسي در قوانين مربوط به رسانه‌ها» را مورد توجه قرار مي‌دهد.
اما پيش از شروع بحث، يادآوري اين نكته سودمند است كه مقصود ما در اين نوشتار، بررسي كاربرد زبان در رسانه‌ها است نه «زبان رسانه‌ها»؛ به عبارت ديگر ... ادامه

مقدمه :
برمبناي اصل آزادي جريان اطلاعات، مردم حق دارند تا به اخبار عمومي دسترسي داشته باشند، آن را به يكديگر منتقل كنند و درباره آنها اظهار نظر (واحياناً نقد و اعتراض) كنند. اين شعار دنياي امروز است كه در اسناد معتبر حقوق بين‌الملل نيز تاييد و تثبيت شده است. گذشته از ميزان درستي صداقت در طرح اين آموزه‌ها و اينكه مدعيان تا چه اندازه در عمل به آن وفادار مانده‌اند، تبيين موضع اصولي نظام سياسي و فكري ما در اين باره ضروري است.
مقاله‌ حاضر در پي‌آن است كه در دو گفتار جداگانه گام كوتاه و نخستيني را در همين راستا بردارد؛ گفتار نخست به طرح مساله، بيان اهميت موضوع و مبناي نظري آن مي‌پردازد. گفتار دوم هم عهده‌دار طرح مهم‌ترين موارد و مصاديق احترام به اين اصل در حقوق و معارف اسلامي، به عنوان زيربناي نظام قانونگذاري كشور ما است.
گفتار نخست : كليات و مباني
1- طرح  ... ادامه

استاد شهيد آيةالله مرتضي مطهري بزرگ مردي است كه بي‌ترديد بالاترين سهم را در شكل دادن هويت فرهنگي نسل ما و پي‌ريزي ساختار نظري انقلاب اسلامي به خود اختصاص داده است. گذشت سال‌هاي طولاني از شهادت ايشان كه اتفاقاً تحولات بنيادين فراواني را نيز در خود جاي داده است، نه تنها از اصالت و كارآمدي انديشه مطهري نكاسته است، كه هر روز، بيش از گذشته آشكار مي‌شود كه راهي جز بازگشت به نظريه پردازي‌هاي آن استاد فرزانه وجود ندارد.
به عقيدة من، اين هم يكي از كرامات و سخنان شگفت و قابل تأمل امام راحل است كه آثار او را «بي‌استثناء» خوب توصيف كرده و فرمودند: «من به دانشجويان و طبقه روشنفكران متعهد توصيه مي‌كنم كه كتاب‌هاي اين استاد عزيز را نگذارند با دسيسه‌هاي غيراسلامي فراموش شود.»
شگفتي اين هشدار در آن است كه در اولين سالگرد شهادت استاد مطهري ابراز مي‌شد؛ يعني هنگام اوج اقبال ... ادامه

ماهواره ؛ بيم ها و اميد ها 
   پرتاب نخستين ماهواره به فضا شادي ها ونگراني هاي همزماني را در بشر موجب شد ؛ شادي از اين بابت كه آرزوي ديرين انسان براي دستيابي به آسمان پر رمز و راز ، جامه عمل و تحقق مي پوشيد و دروازه هاي دنيايي شگفت و بس پهناور به روي او گشوده مي شد .بلند پروازي و فزون خواهي هميشگي فرزند آدم به او نويد مي داد كه با بهره مندي از منابع ناشناخته موجود در سيارات و ستارگان ديگر مي تواند به فردايي بهتر بينديشد و بر ديگران برتري جويد .
   در مقابل ، نگراني ها نيز كم نبود ؛ نگراني از اينكه باز هم آدميان فرصت ها را به تهديد تبديل كنند و از نو يافته هاي خويش بهره برداري هايي كنند كه آرامش موجود را نيز بر هم زند .اين هراس ،در آن زمان كه هنوز آثار  وحشتناك جنگ جهاني دوم در گوشه و كنار به راحتي ديده مي شد ، بي جا هم نبود .مردم شاهد آن بودند كه چگونه برتري جويي و سيري ناپذيري ... ادامه

مقدمه؛ طرح موضوع
    كاركرد و نقش رسانه ها در دنياي امروز موضوع ناشناخته اي نيست.دانشمندان علوم ارتباطات وظايف رسانه ها در ابعاد گوناگون زندگي اجتماعي را مورد بحث قرار داده و بر شمرده اند. امّا ((رسالت رسانه ها )) هنوز هم مي تواند،و بايد، به عنوان موضوعي جذاب مورد توجه قرار گيرد.
    مقصود از رسالت در اين عرصه ، چيزي متفاوت از كاركرد و وظيفه است و به احساس تعهدي
 گفته مي شود كه رسانه ها و گردانندگان آنها نسبت به ارائه يا عدم ارائه اطلاعات و اخبار احساس مي كنند براي تشبيه مي توان رسالت را روح حاكم بر فعاليت هاي حرفه اي و التزام دروني و عملي به دنبال كردن هدف يا اهداف خاصي در ضمن انجام وظايف ذاتي دانست. تعهد رسانه در برابر دين و يا ديني كردن رسانه ها نيز از همين مقوله شمرده مي شود.
    اهميت و جذابيت اين بحث را بايد در اين چالش بنيادين و نظري جستجو كرد كه اصولاً آيا ... ادامه

(ادامه بخش یک)

بخش سوم: مردم سالاري از نگاه اسلام وقانون اساسي
پرسشي كه اينك مطرح است رابطه دين ومردم سالاري است . به عبارت ديگر موضوع اين است كه ((نظريه مردم سالاري)) از نگاه منابع و آموزه هاي اسلامي چگونه ارزيابي مي شود؟ داراي چه ميزان از اعتبار و ارزش است ؟ آيا مي توان در نظام اسلامي , معتقد به مردم سالاري بود وبا ابداع نظريه مردم سالاري ديني , آن نظريه ها را در منظومه انديشه سياسي اسلام وارد كرد ؟ يا آنگونه كه برخي گفته اند دين و دموكراسي هيچگاه قابل جمع نيستند ؟
با نگاهي به پاسخ هاي داده شده به اين پرسش مي توان جلوه هاي آشكاري از سه نوع مواجهه مسلمانان با مفاهيم جديد را مشاهده كرد ؛ برخي به (( انكار يا تسليم محض)) رو آورده اند و برخي ديگر به ((تركيب و التقاط)). امّا چنانكه گفتيم راه صحيح ((نقد اصول گرايانه)) است : يعني شناخت دقيق و صحيح بستر و دلايل پيدايش اين نظريه ها , ... ادامه

 مقدمه:
 مردم سالاري نظريه اي است كه ، به رغم پيشينه طولاني ، هنوز هم در كانون گفتگوهاي علمي ، به ويژه در حوزه فلسفه سياست و حقوق قرار دارد.از جمله پرسشهايي كه در سالهاي اخير در اين زمينه مورد توجه جدي است موضع دين و نظام هاي سياسي مبتني بر آن ، و به طور خاص جمهوري اسلامي ايران ، در برابر اين نظريه است.
 مسلمانان در مواجهه با اين مفهوم و ساير مفاهيم جديد شيوه هاي متفاوتي داشته اند كه در بخش اول از اين نوشتار مورد بررسي قرار خواهد گرفت. به عقيده ما ، نه ((انكار يا تسليم محض)) و نه (( تركيب و التقاط))  شيوه درستي براي مواجهه با مفاهيمي نيست كه در دامن منظومه هاي فكري بيگانه زاييده شده و تكامل يافته اند. (( نقد منطقي)) و البته (( اصول گرايانه)) شيوه مورد قبولي است كه تلاش مي شود در بخش هاي بعد دنبال شود.
به همين منظور در بخش دوم به عنوان يك مطالعه موردي به بررسي و تحقيق درباره بستر و دليل ... ادامه

(ادامه بخش یک)
بخش دوم_ اصل حاكميت ملي و نظريه مردم سالاري ديني در قانون اساسي
1- طرح نظريه «جمهوري اسلامي» و تناسب آن با اصل حاكميت ملي
      از آن هنگام كه امام خميني(ره) رهبر بزرگ انقلاب اسلامي، نظام سياسي مطلوب و شيوه مورد نظر براي اداره جامعه پس از فروپاشي نظام پادشاهي را «جمهوري اسلامي» (صحيفه‌نور، 1374، ج2، ص36) ناميد، نقش مردم در اين نوع از حكومت و چگونگي جمعِ آن با اعتقاد به حاكميت الهي و ولايت فقيه به مهم ترين پرسش در افكار عمومي جهانيان تبديل گشت.
      در آن زمان اعتقاد راسخ اشيان به حكومت اسلامي موضوع ناشناخته اي نبود؛ بويژه آنكه در زمان تبعيد به نجف اشرف فرصتي براي تنقيح وتدوين نظريه «ولايت فقيه» و انتشار آن در ضمن مباحث فقهي «كتاب البيع» فراهم گشته بود، امّا اعلامِ عنوانِ «جمهوري اسلامي» براي نظام سياسي آينده سئوال ... ادامه

مقدمه:
      در ميان همه پرسش هايي كه پيرامون نظريه مردم سالاري ديني مطرح است، تبيين جايگاه اصل حاكميت ملي در آن نظريه از اهميت بسزايي برخوردار است. اهميت اساسي اين پرسش از آنجا ناشي مي شود كه «حاكميت ملي» پايه و اساس نظريه مردم سالاري است. و از سوي ديگر مردم سالاري ديني خود را مقيد به حاكميت الهي (و در زمان غيبت، ولايت فقيه) مي داند. در كنار هم قرار گرفتن اين دو واقعيت، بطور طبيعي اين سوال را پديد مي آورد كه آيا تفكر مردم سالاري ديني مي تواند به اصل حاكميت ملي وفادار باقي بماند؟
      نوشتاري حاضر كه در پي ارائه پاسخي به اين پرسش است، در سه بخش سامان يافته است. بخش نخست تحت عنوان «اصل حاكميت ملي و نظريه مردم سالاري در اسناد بين المللي» به بررسي مفهوم حاكميت ملي و كاربردهاي آن، بستر و مباني پيدايش نظريه مردم سالاري در غرب و سرانجام ايعاد حاكميت ملي در ... ادامه

در ادامه گفت‌وگوهايي كه در باب آزادي داشتيم پيشنهاد دوستان در پايان جلسه پيشين آن بود كه در اين نشست نسبت دين و آزادي و رابطه اين دو گوهر گران سنگ با يكديگر موضوع بحث باشد.
از بخت خوش در فاصله اين دو جلسه رهبر بزرگوار انقلاب اسلامي در بيانات شيوا و آموزنده‌اي به همين موضوع اشارت داشتند و ضمن بيان نكاتي مهم در اين زمينه،  رواج بحث درباره آزادي به عنوان «پديده مباركي» ياد كردند كه ادامه آن مطلوب و مفيد است.
بهرحال براي يافتن رابطه دين و آزادي ابتدا بايد معنا و مراد از دين را تبيين كرد و سپس نقش بنيادين آن در فهم معنا و حدود آزادي را مورد توجه قرار داد. البته با در نظر گرفتن آنچه در دو نشست پيش گفته و شنيده شد گفت و گو در اين باره چندان سخت و طولاني نيست.
معمولاً دين را يك سلسله معارف علمي مي‌دانند كه معارف عملي‌اي را در پي‌دارد (علامه طباطبائي، تفسيرالميزان، ج2، ص342). يعني دين ... ادامه

در گفتار پيشين به تنوع و تكثر فراواني كه در ديدگاههاي مربوط به آزادي وجود دارد اشاره كرديم و گفتيم تعريف و قلمرو آزادي از ديدگاه هر مكتب به جهان‌بيني و به نوع نگاه آن مكتب به انسان، بستگي فراوان دارد. اينكه انسان چگونه موجودي است و چه هدفي دارد، از كجا آمده، كجاست و بايد به كجا برود دست كم به دو سئوال اساسي در باب آزادي پاسخ مي‌دهد، يكي آنكه چرا و ديگر آنكه چقدر؟ چرايي آزادي و حدود آن را پاسخ به سئوالات بنيادي‌تري روشن مي‌كند كه در باب ماهيت انسان و عاقبت و رسالت او مطرح است. همچنين جايگاه افراد بشر در اجتماع و چگونگي تعادل فرد و جامعه نقش موثري در تبيين فلسفه آزادي و حدود آن دارد.
طبيعي است كه در اين مجال اندك نه مي‌توان به همه مكاتب انسان‌شناسي اشاره داشت و نه توضيح نظريه‌هاي متفاوت درباره انسان و جامعه امكان دارد. اينها موضوعات شيريني است كه بايد در جاي خود و به تفصيل به آنها ... ادامه

جواني، انديشه و آزادي سه موهبت شيرين زندگي هستند كه هر يك در جاي خود از مكانتي بلند و ارزشمند برخوردارند. سه گوهر گرانبها و بي‌بديل هستند كه اولاً تا هستند كمتر قدرشان دانسته مي‌شود و به هنگام پيري، ركود فكري و خفقان و ديكتاتوري است كه انسان در مي‌يابد ارزش آنها به چه ميزان است. ثانياً اين دُرّهاي گران‌بها هم مانند هر متاع گرانبها و منحصر به فرد ديگري بدخواه در كمين نشسته زياد دارند، كساني كه درصدد ربودن اين سرمايه‌هاي عظيم و بكارگيري آنها در راه رسيدن به منافع و مصالح خود هستند. خردورزي حكم مي‌كند كه اين دارايي‌ها را نيك بشناسيم، آفتها و آسيبهاي آن را چاره سازيم و در فكر حفظ و نگهداري شايسته آنها باشيم.
به همين دليل مناسب است كه ابتدا بحث كوتاهي پيرامون هر يك از اين سه واژه داشته باشيم تا معلوم شود رشته وصل آنها به يكديگر چه بوده است.
1. جوان :
در باب جوان و جواني، به ... ادامه

چكيده
تبليغات بازرگاني همواره در كنار موافقت‌ها، با مخالفت‌هاي زيادي، به ويژه از نگاه فرهنگي، روبه‌رو بوده است. با اين حال واقعيتي است كه از گذشته‌هاي دور خود را بر ما تحميل كرده است. با در نظر گرفتن اين واقعيت و آثار عميق و همه جانبه‌اي كه تبليغات بازرگاني بر جامعه و افراد باقي مي‌گذارد، قانونمند كردن آن به دغدغه‌اي ملي و بين‌المللي تبديل شده است.
اكنون هم در نظام جهاني و هم در حقوق داخلي كشورها، آزادي انتشار پيام‌هاي تبليغاتي به عنوان يك اصل پذيرفته شده و البته تلاش شده است تا با تبيين محدوديت‌ها و استثنائات از عوارض منفي آن جلوگيري شود.
بررسي سابقه اين تلاش‌ها در حقوق بين‌الملل و در حقوق ايران موضوع دو گفتار جداگانه در اين مقاله است. سپس و در گفتار سوم به بررسي موضوع از ديدگاه منابع فقهي و حقوقي اسلام پرداخته خواهد شد. اين سه نظام حقوقي اختلافي در ... ادامه

چكيده :
اهميت و تأثير حقوق مالكيت‌هاي معنوي، به ويژه آثار ادبي و هنري، در دنياي امروز ناشناخته نيست. قوانين ملي و معاهدات بين‌المللي در اين زمينه داراي پيشينه‌اي طولاني است و هم اكنون نيز در حال رشد و توسعه روز‌افزون است. با وجود اين، موضوع مورد بحث در نظام حقوقي كشور ما شاهد فراز و نشيب‌هايي بوده است كه آگاهي از آن براي تحليل و نقد درست قواعد موجود ضرورت دارد. قانونگزاري‌هاي اوليه، پس از مواجه شدن با دوراني از ابهام و ترديد، آغازي دوباره داشته و به دوران تثبيت و شكوفايي خود نزديك مي‌شوند.
اين در حالي است كه هنوز هم ايران به هيچ يك از معاهدات بين‌المللي در اين باره نپيوسته است ولي موافقت‌نامه‌هاي دو جانبه و گاهي نيز واقعيت‌هاي جهان معاصر ما را ناگزير به رعايت مقررات مربوط ساخته است.
واژگان كليدي : حقوق مالكيت‌هاي معنوي، مالكيت‌هاي ادبي و هنري، تاريخ ... ادامه

استاد محمدرضا حكيمي  در نامه‌اي كه به فيدل كاسترو نگاشته‌اند، از اين موضوع تحت عنوان «اصلي بي‌همانند، در فلسفه سياسي» اسلام ياد مي‌كنند و پس از اشاره به آموزه‌هايي از قرآن كريم، سنت نبوي و سيره علوي در اين باره، جرياني بس آموزنده و تكان دهنده از صدر اسلام نقل مي‌كنند كه بازخواني آن از قلم توانا و استوار ايشان شيرين‌تر است؛ 
يكي از سفاكان و خونريزان حكومت اموي، بُسْربن‌اَرْطاه بود (م:86ق). او از ياران مشهور معاويه‌بن‌ابي‌سفيان بود. معاويه در سال 39 هجري (يكسال به شهادت علي «ع») او را به حجاز فرستاد. بُسر در آنجا قتل و ستم بسيار كرد و به امر معاويه بسياري از دوستان و ياران علي «ع» را كشت و به شام بازگشت. اين سفّاك شقي سپس والي بصره شد. در آنجا به ستم خود به مردم ادامه داد. يكي از كساني كه از بُسر ستم بسيار ديد، سُودة هَمْداني بود. سوده، از قبيلة بني‌هَمْدان ... ادامه

چكيده  : اخلاق رسانه‌ها به مجموعه قواعدي گفته مي‌شود كه بايد دست‌اندركاران رسانه‌ها به طور داوطلبانه و بدون الزام خارجي در انجام وظايف حرفه‌اي خويش رعايت كنند؛ بدون آنكه در صورت تخلف، دچار مجازات‌هاي قانوني گردند.
نويسنده ضمن پيشنهاد اين تعريف، ابتدا به رابطه‌ي حقوق و اخلاق و تفاوت‌هاي آنها اشاره مي‌كند و سپس هشدار مي‌دهد كه بايد از خلط مرز ميان آن دو جدّاً اجتناب شود. از نظر وي نياز حرفه‌ايِ تمام شاخه‌هاي صنعت ارتباطات به رعايت اصول اخلاقي مورد تاكيد است و " اخلاق رسانه‌اي" عبارتي متناقض يا وظيفه‌اي جنبي تلقي نمي‌شود. امّا در همان حال بر لزوم تبيين اصول اخلاقي، معيارسازي و ضابطه‌مند كردن آنها در حوزه رسانه‌ها به شدت تاكيد مي‌شود. نويسنده در پايان نيز پيشينه و نمونه‌هاي جهاني و نيز اقدام‌هاي ناتمامي كه در كشور ما براي تدوين نظام نامه ... ادامه

 يادمان «انفجار نور»
«بهمن» يادآور شورانگيزترين مقطع تاريخ سرزمين عزيز و ملت سرافراز ما است. جاودانگي بهمن در يادها و خاطره‌ها از آن رو است كه مجاهدت و تلاش پر مرارت چند ده ساله و به اعتباري چند صد ساله مردم با فرهنگ، خردمند و ديانت‌ورز ايران به پيروزي مي‌رسد و با فروپاشي استبداد كهن و ريشه‌دار، نقطه آغاز ديگري در حيات اجتماعي، سياسي و حتي ديني مردم ما پديد آمد.
براي مخاطبان اين نوشتار كوتاه نيازي به بازگويي عظمت، تازگي و شگفت‌آوري انقلاب اسلامي نيست و آنان در اين باور مشتركند كه پيام اين حركت بزرگ چنان متفاوت با پيام خيزش‌هاي مشابه بود كه همه جهان را به شنيدن و تامل وادار ساخت. جذابيت ونوآوري انقلاب در ساختار و ساز و كار جديدي بود كه براي حكومت در دنياي امروز ارائه مي‌داد و حجم وسيع مطالعات آكادميك در مورد اين پديدة بي‌نظير در دنياي غرب نشان از قرار ... ادامه

حضرت محمد بن عبدالله صلي الله عليه و آله و سلم پيامبري است كه به تصديق قرآن از هر نظر الگو و داراي خلق عظيم است. او از آن جهت خاتم پيامبران و پايان بخش ارسال رسل و انزال كتب شد كه نكته‌اي را ناگفته باقي نگذاشت و پس از او در مجموعه تعاليم انبياء نقضي نبود كه ديگران براي تكميل آن مبعوث شوند.
اما در ميان همه آنچه از «اسوه عالميان» خوانده و شنيده‌ايم رعايت حرمت انسان‌ها (و نه فقط مسلمان‌ها) و اداي حقوق آنان از برجستگي بيشتري برخوردار است. او برترين مخلوق و علت خلقت بود ولي در همان حال كرامت هيچ بشري را ناديده نمي‌گرفت؛ با ضعيف‌ترين‌ها نشست  و برخاست داشت، از گمنام‌ترين‌ها دلجويي مي‌كرد و پايمال كردن حق هيچ كس را برنمي‌تافت؛ به ويژه كساني كه فريادشان به جايي نمي‌رسيد و تضييع حقوق آنها هزينه‌اي در بر نداشت. پيامبر ما چنان به انسان و حرمت او مي‌انديشيد كه حتي پيكر ... ادامه

متن سخنراني دکترمحسن اسماعيلي درهمايش فصلي فرماندهان ومديران ناجا،اسفند 1387

سلام مي‌كنم خدمت شما فرماندهان و مديران عزيز نيروي انتظامي ؛ دوستان قديمي و فداكاري كه بي‌شك جزء پيشگامان خدمت به مردم و موجب سربلندي ايران بوده و هستيد. اجازه مي‌خواهم كه در آستانه ميلاد پيامبر اكرم صلي الله عليه و اله و سلم چند نكته را با
يكديگر مرور كنيم ؛ اين نكات پيش از آنكه ارايه مطالب جديد باشد ، يادآوري دانسته‌هايي است كه طبق دستور قرآن موظف به تكرار آن براي يكديگر هستيم . از روح همان بزرگوار
 و فرزند عزيزش امام جعفر صادق عليه‌السلام درخواست مي‌كنم كه اين يادآوري‌ها را اول
براي گوينده و بعد هم براي شما عزيزان سودمند قرار دهد.
1- در يك تقسيم‌بندي مشهور همه آورده‌هاي ديني را در سه بخش اصلي خلاصه مي‌كنند:
عقايد (آموزه‌هايي كه بايد در ذهن و دل فرد جاي ... ادامه

1- جايگاه مطبوعات در نظام اسلامي
جايگاه و مسؤوليت اجتماعي روزنامه‌نگاران، به مثابه بخشي از گروه پيشرو و سازنده جامعه، نياز به توضيح و تاكيد ندارد. اگر آگاهي شاخص مهم توسعه‌يافتگي و قدرت اجتماعي يك ملت است، بي‌گمان پيام‌آوران و آگاهي‌دهندگان را نيز بايد از خادمان برجسته بشريت و پيشگامان خوشبختي جوامع دانست.
فهم و پذيرش چنين مطلبي، به ويژه براي ما كه بهره‌مند از تعاليم و آموزش‌هاي متعالي دين حنيف اسلام و آشنا با گفتار و كردار بزرگان مذهبي هستيم، چندان دشوار نيست. ارزش و اهميتي كه در متون ديني ما براي تعليم و آگاهي‌بخشي ديده مي‌شود در هيچ فرهنگ و مكتب ديگري نمي‌توان يافت و اين «اولين نكته درباره اهميت كار مطبوعات است. اگر فرض كنيم نشريه‌اي با تيراژ خيلي كم - مثلاً كمتر از پنج‌هزار – مخاطباني دارد كه به طور مرتب سخن او را مي‌شنوند، چه به طور روزانه، چه هفتگي و چه ... ادامه

شيخ يوسف بحراني، يكي از فقهاي برجسته تاريخ شيعه است كه زندگي‌اش از جهات گوناگون علمي و اخلاقي مي‌تواند مورد مطالعه و درس‌آموزي باشد. اما آنچه اكنون محور بحث است الگو‌برداري از رفتار آن عالم رباني در اختلاف و رقابت است. او نشان داد چگونه مي‌توان در اوج اختلاف‌هاي فكري و حتي مبنايي اخلاق را حاكم كرد و در گرما گرم رقابت‌ها انصاف و عدالت را فراموش نكرد.
1- براي روشن شدن موضوع، اشاره به يك نكته تاريخي‌گريز ناپذير است؛ چند قرن پيش يك جريان فكري در حوزه‌هاي علميه شيعه پديد‌ آمده و رواج يافت كه به رغم ظاهر مقبول و موجه داراي باطني نامعقول و منحرف بود.«اخباري‌گري» با شعار‌هاي ظاهر‌گرايانه معتقد بود اساس مكتب بر احاديث و روايات اهل بيت استوار است و تا آن جا پيش‌رفت كه برخي از آنان استدلال به قرآن، حتي در موارد بديهي را نيز جايز نمي‌دانستند.
استاد مطهري اخباريين را ... ادامه